Қазақстандық өсімдік майы экспорты он бір айда үштен біріне өсті

Қазақстанның май-тоңмай саласы шикізат базасын жоспарлы түрде кеңейту мен өңдеу қуаттарын ұлғайтуға сүйене отырып, тұрақты даму қарқынын көрсетіп отыр. 2025 жылдың қорытындысы бойынша республикадағы майлы дақылдар егісінің жалпы көлемі 3,9 млн гектарға жетіп, өткен маусыммен салыстырғанда үштен бірінен астам өсім тіркелді. Аграршылар күнбағыс дақылына ерекше көңіл бөліп, егіс құрылымында оған қосымша шамамен жарты миллион гектар бөлді.

Негізгі өндірістік жүктеме дәстүрлі түрде елдің солтүстік және шығыс өңірлеріне түсті. Атап айтқанда, Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Ақмола, Шығыс Қазақстан облыстары мен Абай облысы негізгі рөл атқарды. Осындай стратегияның нәтижесінде майлы дақылдардың жалпы өнімі 4,8 млн тоннаны құрады, оның ішінде шамамен 2,3 млн тоннасы күнбағысқа тиесілі.

Егін көлемінің артуы жылдық жиынтық өңдеу қуаты 5 млн тоннадан асатын отандық кәсіпорындардың тұрақты жүктелуін қамтамасыз етті. Ішкі нарықта шикізат ұсынысының өсуі өсімдік майы өндірісінің 888,8 мың тоннаға дейін ұлғаюына әкелді, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 17,4% жоғары. Өндіріс құрылымында күнбағыс майы басым болып, оның көлемі 757 мың тоннадан асты.

Өндірістік көрсеткіштермен қатар, республиканың сыртқы саудадағы позициясы да нығайып келеді. 2025 жылдың он бір айының қорытындысы бойынша өсімдік майларының экспорты шамамен 35%-ға артты. Негізгі өткізу нарығы — Өзбекстан, ол жалпы экспорт көлемінің жартысына жуығын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қытай, Тәжікстан және Ауғанстан бағыттарында да айтарлықтай үлес бар. Әлемдік аренада Қазақстан күнбағыс майын экспорттаушы ірі елдер арасында сегізінші орынға ие болып, Еуропалық одақ елдеріне шрот жеткізу бойынша үздік үштікке енді.

Саланың ағымдағы нәтижелері агроөнеркәсіптік кешенді 2030 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылып жатқан ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегиямен тығыз байланысты. Бұл стратегия жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге бағытталған. Өңдеу кәсіпорындарын шикізатпен қамтамасыз ету мақсатында 2023 жылдың ақпан айында енгізілген күнбағыс тұқымын экспорттауға арналған кедендік баж салығы сияқты қорғаныш шаралары сақталуда. Сонымен қатар мемлекет тарапынан өңдеушілерге айналым қаражатын толықтыруға арналған жеңілдетілген несиелер мен төмендетілген ҚҚС мөлшерлемесі түріндегі қолдау көрсетіледі. Бұған қоса, басым нарықтарға қолжетімділікті кеңейту жұмыстары жүргізілуде: Қытай Халық Республикасымен санитарлық және фитосанитарлық талаптар бойынша қол қойылған хаттамалар дайын өңделген өнім экспортының рәсімдерін жеңілдетіп, отандық брендтердің шетелдік нарықтарда одан әрі ілгерілеуіне жағдай жасауда.