Орталық Азияда жерлердің 40%-ға дейінгі бөлігі деградацияға ұшыраған

Топырақ деградациясы – Орталық Азия елдері үшін аса маңызды мәселе. Ауыл шаруашылығында тұрақсыз әдістерді қолдану мен климаттың өзгеруінен туындаған құнарлылықтың төмендеуі өңірдің аграрлық секторы мен азық-түлік қауіпсіздігіне елеулі қауіп төндіруде.

Сарапшылардың бағалауы бойынша, Орталық Азиядағы егістік жерлердің 20–40%-ы әртүрлі деңгейде деградацияға ұшыраған. Бұл өнімділіктің төмендеуіне, ауылдық жерлерде жұмыссыздықтың артуына, азық-түлік бағасының өсуіне және тапшылық қаупінің ұлғаюына алып келеді.

Дүниежүзілік банк сарапшыларының айтуынша, деградацияға ұшыраған топырақтар парниктік газдарды атмосфераға шығарып, жаһандық климаттық өзгерістерді одан әрі ушықтырады. Осылайша, топырақ деградациясы мен климаттық дағдарыс өзара байланысты.

Деградацияны жеделдететін негізгі факторлар:
• Тұрақты тәсілдер қолданылмай, ауыл шаруашылығын шамадан тыс кеңейту
• Малдың шектен тыс жайылуы және ормандарды кесу
• Топырақтағы қоректік теңгерімді бұзатын аграрлық технологиялар
• Топырақты тұздануға алып келетін тиімсіз суару

Сонымен қатар, климаттың өзгеруі шөлейттену үдерісін жылдамдатып, жел мен судың эрозиясын күшейтуде. Жалпы алғанда, деградациядан келген экономикалық шығын өңірдің ЖІӨ-нің 4%-ына дейін жетеді.

RESILAND бағдарламасы
Бұл сын-қатерлерге жауап ретінде Дүниежүзілік банк RESILAND CA+ деп аталатын ірі өңірлік ландшафтты қалпына келтіру бағдарламасын іске асыруда. Ол Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан елдерін қамтиды. Жалпы инвестиция көлемі $240 млн-нан асады.

Бағдарлама деградацияға ұшыраған жерлерді қалпына келтіруге, тұрақты ауыл шаруашылығы әдістерін енгізуге, орман алқаптарын кеңейтуге және ауылдық жерлерде баламалы табыс көздерін құруға бағытталған.

Қырғызстанда көшкіндердің алдын алу және топырақты қалпына келтіру жобасы іске қосылды. Өзбекстанда алты аймақта орман экожүйелерін қалпына келтіру мен экотуризмді дамыту жұмыстары жүргізілуде.

Тәжікстанда агроорман шаруашылығына және еңістегі жерлерді сақтау шараларына баса назар аударылған – ел аумағының шамамен 95%-ы эрозия қаупіне ұшыраған.

Қазақстан: тұрақтылыққа бағыт
Қазақстан RESILAND бағдарламасына белсенді қатысып қана қоймай, ұлттық бастамаларды да дамытуда. 2030 жылға қарай ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың көлемін 35 млн гектарға дейін ұлғайту жоспарлануда. Сонымен қатар, 2 миллиард ағаш отырғызу ұлттық науқаны жүргізілуде.
Басты мақсат – жерге түсетін экологиялық жүктемені азайту және экономикалық әрі экологиялық жағынан тұрақты ауыл шаруашылығына көшу.

🔑 Негізгі түйіндер:
🔹 Орталық Азияда егістік жерлердің 40%-ға дейіні құнарлылығын жоғалтқан – бұл өнімге, бағаға және ауылдағы жұмыс орындарына тікелей әсер етеді.
🔹 Деградталған жерлер тек тиімсіз емес, сонымен бірге парниктік газдар бөледі.
🔹 RESILAND бағдарламасына $240 млн-нан астам қаражат бөлініп отыр – мақсат: жерді қалпына келтіру және ауыл шаруашылығын тұрақты ету.