28.09.2026, 23:55
Қазақстанда ауыл шаруашылығы дақылдарына арналған ақылды суару жүйесі әзірленді
Жүйе судың берілуін дақыл түріне, оның даму кезеңіне және топырақ ылғалдылығына қарай реттейді
«НАНОЦ» КЕАҚ құрылымына кіретін Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының мамандары нақты ауыл шаруашылығы дақылының қажеттілігі мен оның даму кезеңін ескере отырып, су беруді реттеуге мүмкіндік беретін суаруды басқару технологиясын әзірледі.
Әзірлеменің негізінде әртүрлі дақылдарға арналған сараланған су беру режимдері мен суаруды автоматтандырылған басқарудың цифрлық жүйесі үйлестірілген. Белгіленген кесте бойынша суарудан айырмашылығы, жаңа технология суару режимін дақыл түрін, оның даму кезеңін, топырақтың ылғалдану тереңдігін және қажетті су көлемін ескере отырып анықтауды көздейді.
Барлық қажетті параметрлер суару процесін басқаруды қамтамасыз ететін цифрлық жүйеге енгізілген.
Технологиялық кешен құрамына топырақ пен қоршаған ортаның жағдайын бақылауға арналған датчиктер, цифрлық метеостанция, шығын өлшегіштер, қысым реттегіштері және мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету кіреді.
Жүйе суару мен тыңайтқыш енгізуді белгіленген уақыт немесе көлем бойынша қашықтан басқаруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ жекелеген суару блоктарын бөлек бақылау мүмкіндігі қарастырылған.
Әзірленген технология жаңартылатын энергия көздерін пайдалана отырып жұмыс істей алады. Бұл жүйені жабдықтарды автономды энергиямен қамтамасыз ету қажет нысандарда қолдануға мүмкіндік береді.
Әзірлеменің тиімділігі бірнеше ауыл шаруашылығы дақылында далалық жағдайда тексерілді.
«Нұржан» шаруа қожалығының тәжірибелік-өндірістік учаскесінде қант қызылшасын өсіру кезінде нақты суару нормасы есептік 4850 м³/га көрсеткішпен салыстырғанда 3278 м³/га болды. Нәтижесінде су үнемдеу көлемі 1572 м³/га немесе 32%-ға жетті. Бұл ретте қант қызылшасының өнімділігі 1190 ц/га құрады.
Технология соя өсіру кезінде де сыналды. Бұл жағдайда суару нормасы есептік 3000 м³/га көрсеткішпен салыстырғанда 2620 м³/га болды. Су үнемдеу көлемі 380 м³/га немесе шамамен 13%-ды құрады, ал өнімділік 46,8 ц/га деңгейіне жетті.
Дәндік жүгері үшін мамандар топырақ ылғалдылығы мен өсімдіктің даму кезеңін ескеретін суару режимдерін әзірледі. Суару нормасы 4500 м³/га болған кезде «Тәуелсіздік 20 СВ» гибридінің өнімділігі жекелеген нұсқаларда 160,2 ц/га-ға дейін жетті.
Зерттеулер күріш өсіруді де қамтыды. Тамшылатып суару қолданылған жекелеген нұсқаларда өнімділік 46,1 ц/га-ға дейін жетті.
Жаңа технология суармалы егіншілік саласында жұмыс істейтін ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен фермерлік шаруашылықтарға, сондай-ақ ғылыми және оқу-тәжірибелік ұйымдарға арналған.
Әзірлемені қолдану белгіленген суару нормасынан ауыл шаруашылығы дақылдарының нақты қажеттілігіне байланысты су беруді реттеуге көшуге мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл дақылдардың жоғары өнімділігін сақтай отырып, су ресурстарын неғұрлым ұтымды пайдалануды көздейді.
Қазіргі уақытта мамандар әртүрлі суару әдістері мен ауыл шаруашылығы дақылдарының су тұтыну коэффициенттеріне салыстырмалы бағалау жүргізуді жалғастыруда.
Зерттеулер Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2024–2026 жылдарға арналған ғылыми-техникалық бағдарламасы аясында жүргізілуде.
