13.03.2026, 05:44
Орталық Азияда 2026 жылғы егіс науқаны су қорларының қысқаруы жағдайында басталады
Өзендердің су деңгейінің төмен болуы және су қоймаларындағы қорлардың азаюы вегетациялық кезеңге дайындықты қиындатып отыр
Орталық Азия елдері 2026 жылғы вегетациялық кезеңді су мөлшерінің төмендеуі жағдайында бастап отыр.
Душанбеде өткен Мемлекетаралық су шаруашылығын үйлестіру комиссиясының 92-отырысының мәліметтеріне сәйкес, өңірдің ең ірі өзендері бассейндеріндегі су көлемі өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай төмен болған.
Ең үлкен төмендеу Әмудария өзені бассейнінде байқалады. «Ферғана» агенттігінің мәліметінше, егер 2025 жылдың ақпан айында су деңгейі орташа көпжылдық норманың 101,8%-ын құраса, 2026 жылдың 11 ақпанындағы жағдай бойынша бұл көрсеткіш 66,8%-ға дейін төмендеген. Бұл негізгі су қоймаларындағы су қорларының азаюына әкелді, соның ішінде Туямуюн гидроторабында су көлемі жылдық есепте 600 млн текше метрден астамға қысқарған.
Су тапшылығы өзеннің төменгі ағысында жүргізілетін шаймалау суаруларының мерзіміне де әсер етті. Биылғы маусымда олар тек 10 ақпанда басталды, ал өткен жылы 15 желтоқсанда басталған еді. Хорезм облысы мен Қарақалпақстанның мақта өсіретін аудандары үшін мұндай кешігу топырақтың тұздануын арттырып, өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Вегетацияаралық кезеңде Әмудария дельтасына және Арал теңізі аймағына жоспарланған 1 400 млн текше метр судың орнына бар болғаны 935 млн текше метр су жіберілген.
Сырдария бассейніндегі жағдай салыстырмалы түрде тұрақты болып қалуда, алайда мұнда да су ағыны нормадан төмен болды.
Орташа көрсеткіш 11,8 млрд текше метр болған жағдайда, нақты су ағыны шамамен 10,3 млрд текше метрді немесе норманың 87%-ын құрады. Нәтижесінде Нарын–Сырдария каскады су қоймаларындағы су қоры өткен жылмен салыстырғанда 2,5 млрд текше метрге азайды.
Өңірдегі су ресурстарының ең ірі тұтынушысы Өзбекстан болып қала береді. Вегетациялық кезеңге оған Сырдариядан 3,3 млрд текше метрден астам су бөлінген. Қалған көлем Қазақстан, Тәжікстан және Қырғызстан арасында бөлінеді.
Қосымша тәуекел факторы ретінде сарапшылар Ауғанстанда ірі ирригациялық жоба — Қош-Тепа каналының құрылысын атап өтеді. Құрылысы аяқталғаннан кейін ұзындығы шамамен 285 км болатын канал Әмудария ағынының 20%-ына дейін алып, шамамен 550 мың гектар ауыл шаруашылығы жерін суаруға мүмкіндік береді.
Еуразиялық даму банкінің бағалауынша, климаттың өзгеруі, су тұтынудың өсуі және жаңа ирригациялық жобалардың іске асуы Орталық Азияда 2028–2029 жылдарға қарай су ресурстарының созылмалы тапшылығына әкелуі мүмкін.
