Жүйелік кедергілер ұн тарту саласының экспорттық әлеуетін іске асыруға тосқауыл болуда

4 ақпанда Алматы қаласында өткен KAZAKH GRAIN & LOGISTIC FORUM аясында Қазақстанның Астық өңдеушілер одағының төрағасы Жомарт Мотышев ұн тарту саласының дамуын тежеп отырған негізгі мәселелерге жан-жақты талдау жасады. Оның айтуынша, ондаған жылдар бойы қалыптасқан, астықты өңдеуді толыққанды индустриялық сектор деңгейіне жеткізуге қабілетті қуатты өндірістік базаға қарамастан, бүгінгі таңда сала бірқатар жүйелік факторлардың ықпалында қалып отыр.

Атап айтқанда, теміржол логистикасындағы қиындықтар, қосылған құн салығын (ҚҚС) қайтарудағы кідірістер және көлік шығындарын өтеу бағдарламасының жеткіліксіз қаржыландырылуы негізгі түйткілдер ретінде аталды. Қолданыстағы талаптар мен мерзімдер салдарынан кәсіпорындар айналым қаражатымен қамтамасыз етіле алмай отыр, ал кейбір бизнес өкілдері заңмен көзделген төлемдерді жылдар бойы күтуге мәжбүр. Сонымен қатар, ұн тартушылар агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі буындарының бірі болып қала береді: олар бидайдың жалпы түсімінің үштен бірінен астамын нарықтық бағамен сатып алып, фермерлер үшін тұрақты өткізу нарығын қамтамасыз етеді.

Қалыптасқан жағдайдан шығу үшін бірқатар стратегиялық қадамдар ұсынылды. Ең алдымен, қосылған құны жоғары өнімдердің экспортын басым бағыт ретінде бекіту және Ауғанстан мен Орталық Азия елдеріндегі қазақстандық ұн экспорттаушыларының мүдделерін қорғау мақсатында сауда дипломатиясының құралдарын белсендірек пайдалану қажеттігі айтылды. Жомарт Мотышев мемлекеттік қолдау шараларын оңайлатудың маңыздылығын атап өтті: салықтарды жедел қайтаруды қамтамасыз ету, көлік субсидияларына бөлінетін бюджетті ұлғайту және бағдарламаға қатысу қағидаларын кемінде үш жыл мерзімге бекіту қажет. Сонымен қатар, Ауыл шаруашылығы министрлігі арқылы экспорт кезінде тасымалдауды субсидиялау бағдарламаларына ұн тарту өнімдерін енгізу туралы бастама көтерілді, бұл механизм бүгінде бидай үшін қолданылып келеді.

Инфрақұрылымдық мәселелерге де ерекше назар аударылды. Атап айтқанда, тасымалдау жоспарларын уақтылы келісу және өнімді сыртқа шығаруға шектеулер немесе тыйымдар енгізу тәжірибесінен бас тарту қажеттігі айтылды. Астық өңдеушілер одағының төрағасы саланы дамыту үшін кешенді мемлекеттік стратегия қажет екенін жеткізді. Оның пікірінше, ішкі өңдеуді жүйелі түрде қорғау жөнінде шешімдер қабылданбаса, Қазақстан көрші елдерге шикізат жеткізушіге айналып, дайын өнім нарығындағы позицияларын жоғалтуы мүмкін. Сөз соңында үкіметтің жағдайды түсініп отырғаны атап өтіліп, бизнес өкілдері жарияланған қолдау шараларының жақын арада іске асырылуына үміт артатыны айтылды.