20.02.2026, 11:31
Астанада отандық селекция және тұқым шаруашылығы жүйесін дамыту мәселелері талқыланды
Елордада өткен семинарда мемлекеттік қолдау шаралары, отандық тұқым үлесін арттыру міндеттері және ғылыми әзірлемелерді агроөндіріске енгізу мәселелері қаралды.
«Аграрлық ғылым жетістіктерін өндіріске енгізу – АӨК-тің тұрақты дамуының кепілі» атты республикалық семинар-кеңес С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің базасында өтті.
Іс-шараға «НАНОЦ» ҰАО және оның еншілес ұйымдарының өкілдері, ғылыми қауымдастық мүшелері, сондай-ақ облыс әкімдерінің орынбасарлары қатысты.
Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров селекция мен тұқым шаруашылығы елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаратынын атап өтті. Оның айтуынша, Президенттің тапсырмасы бойынша саланы қолдаудың негізгі басымдықтары мен тетіктерін айқындайтын Кешенді жоспар бекітіліп, жүзеге асырылуда. Министр сапалы тұқымның өнімділік пен шаруашылықтардың экономикалық тиімділігіне тікелей әсер ететінін айтты. Сонымен қатар ол 2025 жылы көктемгі дала және егін жинау жұмыстарына берілетін жеңілдетілген қаржыландыру көлемі он еседен астам ұлғайтылып, аграрийлерге 1 трлн теңге көлемінде жеңілдетілген несие бағытталғанын еске салды. Қаражаттың қайтарылу деңгейі шамамен 99% құрады.
Егіс алқаптарын әртараптандыру жағдайында жоғары табысты дақылдардың тұқымына сұраныс артып келеді. 2024 жылы майлы дақылдар 4 млн гектарға, бұршақ дақылдары 780 мың гектарға орналастырылды. Бұл сапалы тұқымға тұрақты сұраныс қалыптастырып, ғылым мен бизнестің күшін біріктіруді талап етеді.
Министр субсидиялау барысында басымдық отандық тұқым өндірушілерге берілетінін хабарлады. Бақылауды күшейту мақсатында Мемлекеттік инспекция комитеті құрылымында өндірістен бастап сатуға дейінгі барлық кезеңдерді қамтитын арнайы басқарма құрылды.
«НАНОЦ» ҰАО Басқарма төрағасы Бауржан Асанов 2015–2025 жылдары ауыл шаруашылығы дақылдарының 432 сорты шығарылғанын, оның 213-і Селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізіліміне енгізілгенін айтты. Қазіргі таңда отандық тұқыммен қамтылу деңгейі 55,6%-ды құрайды. 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 80%-ға дейін, ал элиталық тұқым үлесін 15,5%-ға дейін жеткізу жоспарланған.
2024 жылы «Қазақ Тұқым» және «Оңтүстік» консорциумдары құрылды. Олар 22 еншілес ұйымды біріктіріп, 236 сорт бойынша 29,5 мың тонна тұқым ұсынады. Көкөніс және картоп шаруашылығына ерекше назар аударылуда: жыл сайын 500 мыңға дейін вируссыз мини-түйнек және 300–350 тонна элиталық тұқым өндіру мүмкіндігі бар.
Облыс әкімдерінің орынбасарлары мен ғылыми-өндірістік орталықтардың өкілдері өңірлердегі жұмыс нәтижелерін таныстырды. Атап айтқанда, А.И. Бараев атындағы ҒӨО селекциялық жұмыстың тиімділігін көрсетіп отыр: орталық шығарған сорттар Солтүстік Қазақстан жағдайына бейімделген және шамамен 4 млн гектар жаздық бидай алқабын алып жатыр.
Іс-шара барысында Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасының өкілі Катаржина Вавьерния ауыл шаруашылығы саласындағы жобалар туралы ақпарат берді. Семинар қорытындысында «НАНОЦ» пен БҰҰДБ арасында инновациялар мен тұрақты аграрлық тәжірибелерді енгізуге бағытталған ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды.
Семинарды қорытындылай келе, министр Кешенді жоспардың сапалы орындалуын қамтамасыз етуді, өңірлердің «НАНОЦ»-пен өзара іс-қимылын жандандыруды, өңірлік тұқым шаруашылығы консорциумдарын құруды, импортқа тәуелділігі жоғары дақылдар бойынша қосымша тұқым шаруашылықтарын ұйымдастыру мәселесін пысықтауды және перспективалы отандық сорттарды жергілікті бюджеттер есебінен қаржыландыру мүмкіндігін қарастыруды тапсырды.
Қатысушылар сондай-ақ «НАНОЦ» ғылыми жетістіктерінің көрмесімен танысты. Онда өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және агротехнологиялар саласындағы инновациялық шешімдер, соның ішінде топырақтың өнімділігін арттыру және тозған жерлерді қалпына келтіруге арналған топырақ-агрохимиялық әзірлемелер ұсынылды.
