Сәбіз экспортына шектеулер: фермерлерге соққы ма, әлде нарықты қорғау ма? Мәжілістің пікірі

Үкіметтің сәбізді экспорттауға тыйым салу жоспарлары парламентте өткір сынға ұшырады. Депутаттар мен салалық одақтар шектеу шаралары тауар бағасын төмендетпейді, бірақ өндірушілерге шығын әкеліп, өнімнің қоймаларда бұзылуына әкеп соғуы мүмкін екенін ескертеді.

Мәжілісте депутаттар көкөніс өнімдеріне экспорттық шектеулерді енгізудің қисындығын талқылады. Депутат Темір Қырықбаев вице-премьер Серік Жұманғаринге сұрау жолдап, сәбіз экспортын тоқтатуға арналған мемлекеттік жоспарларды қайта қарауға шақырды. Парламент мүшесінің пікірінше, тәжірибе көрсеткендей, әкімшілік рычагтар инфляциямен күресте тиімділігін төмен көрсетеді, бірақ агробизнеске айтарлықтай соққы береді.

Шектеулерге қарсы депутаттардың негізгі аргументі – шекараны жабу өнімнің соңғы тұтынушыға арзандауына кепілдік бермейді. Қаржылық жүктеме негізінен ауыл шаруашылығы өндірушілеріне түседі, олар сатудың арналарын жоғалтады. Осы уақытта бағаның негізгі өсуі болатын делдалдық звено шектеулердің әсерінен тыс қалады.

Сарапшылар қоғамы тек экспортты блоктау арқылы бағаны реттеу әрекеттерін қарапайым және тиімсіз тәсіл деп санайды, нарықтық баға механизмдерін елемейді.

Депутаттың пікірі Қазақстан картоп және көкөніс өндірушілер одағының деректерімен расталады. Сала статистикасына сәйкес:

• Елде сәбіз бен картоп тапшылығы жоқ.

• Қоймалардағы қазіргі запастар ішкі қажеттілікті толық қамтамасыз етеді.

• Егер өнімді уақтылы сату қамтамасыз етілмесе, нарықтың артықшылыққа толуы және өнімнің бұзылу қаупі бар.

Бұған дейін Павлодар облысының фермерлері өнімді уақтылы сата алмау жағдайында жинақтың жоғалу қаупі бар екенін ескертіп, алаңдаушылық білдірген болатын. Мұндай жағдайда артық өнімді еркін экспорттау – шаруашылықтардың рентабельділігін сақтаудың жалғыз жолы.

Темір Қырықбаев өз сұрауында ұсынылған шаралардың негізділігін күмән тудырған. Парламент мүшесі үкіметтен негізгі мәселелер бойынша түсініктеме беруді талап етті:

1. Экспортты тоқтату идеясының негізінде қандай есептеулер жатыр?

2. Бұл шешім қандай өнім қалдықтары деректеріне сүйенеді?

3. Осы деректердің дұрыстығын тексеруге жауапты кім?

«Қолмен басқару» және біржолғы тыйым шараларының орнына, мәжілісмен икемді тұрақтандыру механизмдерін енгізуді ұсынды. Мемлекетке ішкі нарықты қанықтыруды қамтамасыз ететін, бірақ артық өнімді экспортқа шығару «терезесін» ашық қалдыратын айқын модель қажет. Агробизнеске нақты және ұзақ мерзімді ойын ережелері қажет, бағалардың ауытқуына ситуативті реакция емес.