Продкорпорация факторы және «ирандық із»: астық бағасы неге өсіп жатыр

Өткен аптада Қазақстанның ішкі астық нарығында сауда белсенділігі салыстырмалы түрде төмен болғанына қарамастан, баға позицияларының нығаюы байқалды. Бағаның өсуіне негізгі драйверлер ретінде «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ тарапынан тікелей сатып алу бағдарламасының іске қосылуы және ұсыныс тапшылығына тап болған экспорттаушылардың мереке алдындағы жандануы аталды.

Продкорпорацияның бидайды тікелей сатып алу туралы хабарландыруы (19 желтоқсаннан бастап) нарық үшін маңызды сигнал болды. Бұл баға бағдарларын күшейтіп, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің күтулерін арттырды. Соның нәтижесінде негізгі позициялар бойынша бағалар жоғары қарай түзетілді.

Астық одағының деректеріне сәйкес, 3 және 4-сыныпты бидай, сондай-ақ клейковинасы 23–26% болатын бидай сегментінде баға орта есеппен тоннасына 1 мың теңгеге өсті. 5-сыныпты бидайдың бағасы одан да айқынырақ — тоннасына 2 мың теңгеге қымбаттады. Ерекшелік ретінде тек жоғары протеинді 3-сыныпты бидай (клейковинасы 27%) сегменті аталды, мұнда баға тоннасына 2 мың теңгеге төмендеді.

Қазіргі нарықтық жағдай келесідей қалыптасып отыр:

4-сыныпты бидай: ұсыныс 82–83 мың теңге/т диапазонында қалыптасуда, ал сатып алушылардың сұранысы 80 мың теңге/т деңгейіне жуық (EXW).

3-сыныпты бидай: шамамен 80 мың теңге/т деңгейінде саудалануда (ҚҚС-сыз).

5-сыныпты бидай: бағалар 72–75 мың теңге/т (EXW) дәлізінде бекіді.

Жөнелту жағдайы Сарыағаш МГСП бағытына қойылған шектеулер алынғаннан және «Қазақстан темір жолы» тарапынан қосымша жоспарлар келісілгеннен кейін өзгере бастады. Астық пен қайта өңдеу өнімдерінің экспорты жанданды, алайда вагон тапшылығы мен оларды элеваторларға уақытылы беру қиындықтары қарқынды шектеп отыр. Қытай бағыты бойынша (Достық және Алтынкөл МГСП) шектеулер сақталуда.

Бұрын әрекет еткен логистикалық тосқауылдар Орталық Азия елдеріндегі импорттаушыларда кейінге қалдырылған сұраныс пен жергілікті тапшылық қалыптастырды. Қазіргі кезде бұл жағдай экспорттық бағалардың өсуіне ықпал етуде:

3 және 5-сыныпты экспорттық бидай бағасы $1–2-ға өсті;

4-сыныпты бидай бағасы $3-қа қымбаттады.

Аптаның ең серпінді сегменті арпа нарығы болды. Бұл жерде бағаның күрт секіруі байқалды:

DAP Сарыағаш базисінде котировкалар бірден $17-ға өсті;

Қытаймен шекарадағы өткелдерде (DAP Достық/Алтынкөл) өсім $8-ды құрады.

Сарапшылардың пікірінше, ажиотаждың негізгі себебі — ирандық сатып алушылардың белсенділігінің артуы. Бір апта бұрын Ақтау портынан тасымал фрахтының арзандауы иран бағытын тартымды етіп, басқа нарықтардан көлемдерді тартып әкетті және жалпы бағаның өсуін қоздырды. Ішкі арпа бағалары да экспорттың артынан ілесіп, тоннасына 1 мың теңгеге өсті.

Зығыр сегментінде жағдай тұрақты, сыртқы нарықтарда аздаған түзету белгілері байқалады:

Ішкі нарық: баға өзгеріссіз (EXW ~$410–420).

Экспорт: FCA Қазақстан шарттарындағы котировкалар $5-қа төмендеп, $490–495 деңгейіне түсті. Еуропалық бағытта (DAP Польша) да осындай төмендеу тіркелді — минус €5.

Қытай: бағалар тоқырау күйінде. ҚХР порттарындағы зығыр бағасы 3 800–3 900 юань/т ($542–556) деңгейінде сақталуда.

Экспорттаушыларға долларлық баламада қосымша қолдау ұлттық валютаның әлсіреуі есебінен болуы мүмкін еді, алайда өткен аптада теңге керісінше АҚШ долларына қатысты 2,5%-ға нығайып, тек ресейлік рубльге қатысты әлсіреді.

Нарық жаңа жылға өсу трендімен кіріп отыр. Соңғы айлардағы логистикалық «тығындар» Орталық Азиядағы сатып алушыларда тапшылық қалыптастырып, енді ол бағаның өсуіне айналуда. Иранның арпаға деген сұранысы мен мемлекеттік бидай сатып алулары ұлттық валютаның нығаюына қарамастан, ішкі бағаларға сенімді қолдау көрсетіп отыр.