Қазақстан астықты терең өңдеу бойынша әлемдегі жетекші он елдің қатарына кіруді көздеп отыр

Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені ауқымды трансформация кезеңін бастан өткеруде. Ел дәстүрлі түрде шикізат экспорттаудан жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге көшу үстінде. Бұл үдеріс мемлекеттік стратегиямен айқындалған, оған сәйкес Қазақстан алдағы онжылдықта астықты терең өңдеу өнімдерін жеткізуші жетекші он елдің қатарына енуі тиіс. Негізгі басымдық тек өндіріс көлемін арттыруға емес, өндірістің құрылымын сапалы түрде өзгертуге бағытталған. Бұл агроөнеркәсіптік кешеннің жаһандық нарықта шын мәнінде бәсекеге қабілетті болуына мүмкіндік береді.

Қазіргі кезеңде сала тұрақты даму динамикасын көрсетіп отыр. 2025 жылдың қорытындысы бойынша астықты терең өңдеу көлемі 510 мың тоннадан асты. Қазіргі таңда республика аумағында крахмал, глютен, патока және биоэтанол өндіретін үш мамандандырылған кәсіпорын жұмыс істейді. Нақтырақ айтқанда, өткен жылы 152 мың тоннадан астам крахмал өнімдері өндірілді, оның басым бөлігін патока мен крахмал құрады, сондай-ақ глютен өндірісінің көлемі де едәуір болды. Сонымен қатар биоэтанол өндірісі 21,2 мың тоннаға жетіп, қолданыстағы өндірістік қуаттардың тиімділігін және мемлекеттік қолдау шараларының сұранысқа ие екенін растады.

Алайда негізгі технологиялық серпіліс 2028 жылға дейін есептелген инвестициялық жоспарды іске асыру нәтижесінде жүзеге асуы тиіс. Осы кезеңде Қазақстанда бидай мен жүгеріні өңдеуге арналған бес ірі жоба іске қосылады деп жоспарлануда. Жаңа зауыттардың жиынтық қуаты жылына шамамен 4,8 миллион тонна астықты құрайды, бұл қазіргі көрсеткіштерден бірнеше есе жоғары. Бұл бастамалардың ауқымы қаржылық көлемімен де айқындалады: жалпы инвестиция көлемі 2,6 миллиард АҚШ долларына бағаланып отыр. Экономикалық тиімділіктен бөлек, жобалар әлеуметтік маңызға да ие — шамамен 3,3 мың білікті жұмыс орны ашылады деп күтілуде.

Жаңа өндіріс орындарының географиясы елдің негізгі аграрлық өңірлерін қамтиды. Қостанай облысында қуаттылығы 415 мың тонна болатын бидай өңдеу зауытын салу жоспарланған. Түркістан және Жамбыл облыстары жүгеріні өңдеу орталықтарына айналады. Ал Астана мен Ақмола облысында тек крахмал мен глютен ғана емес, сонымен қатар аминқышқылдары, дәрумендер және биоингредиенттер сияқты күрделі өнімдерді өндіруге бағытталған қуаттар іске қосылады. Бұл Қазақстан экспортының өнім желісін айтарлықтай кеңейтіп, шикізат астығына тәуелділікті төмендетуге мүмкіндік береді.

Жаңа модельдің маңызды ерекшелігі — оның экспортқа бағытталуы. Болашақ кәсіпорындардың өнімі сұранысы жоғары нарықтарға, соның ішінде Қытайға, Үндістанға, Еуропа елдеріне, АҚШ-қа, сондай-ақ ТМД мемлекеттері мен Таяу Шығыс елдеріне жеткізуге бағытталған. Мұндай тәсіл валюталық түсімді арттырып қана қоймай, сауда байланыстарын әртараптандыруға мүмкіндік береді, бұл аграрлық сектордың ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Нәтижесінде Қазақстанда егіннің едәуір бөлігін ел ішінде өңдеп, әлемдік нарыққа жоғары қосылған құны бар дайын өнім шығара алатын жаңа жоғары технологиялық сала қалыптасуы туралы сөз болып отыр.