Мал шаруашылығы қызметкерлері күніне орай Қазақстан саласы өндіріс көлемін арттырып, экспорттық әлеуетін кеңейтуде

Маусым айының екінші жексенбісінде Қазақстанда Мал шаруашылығы қызметкерлері күні атап өтіледі. Кәсіби мерекені сала өкілдері оң нәтижелермен қарсы алуда: өндіріс көлемі артып, ауыл шаруашылығы жануарларының саны көбейіп, инвестициялық жобалар жүзеге асырылып, өндірістік қуаттарды жаңғырту жұмыстары жалғасуда.

2026 жылдың алғашқы төрт айының қорытындысы бойынша мал шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1 трлн 158 млрд теңгеден асты. Нақты көлем индексі 103,5%-ды құрап, саланың тұрақты дамуын көрсетті.

Жыл басынан бері елімізде барлық түрдегі ет өндірісі 338,2 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,4%-ға артық. Оның ішінде 126,7 мың тонна құс еті, 112,9 мың тонна сиыр еті, 41,2 мың тонна жылқы еті, 34,7 мың тонна қой еті және 16,9 мың тонна шошқа еті өндірілді.

Сүт өндірісінде де өсім сақталуда. Есепті кезеңде өндірілген сүт көлемі 986,8 мың тоннаға жетіп, 3,1%-ға артты. Жұмыртқа өндірісі 1,5 млрд дана болып, өткен жыл деңгейінен 8,6%-ға жоғары болды.

Ауыл шаруашылығы жануарларының саны да ұлғаюын жалғастыруда. Қазіргі уақытта ірі қара мал саны 9,7 млн бастан асты, ұсақ мал саны 25,7 млн басқа жетті, жылқы саны 5,1 млн басты құрады. Құс саны жалпы алғанда 48,2 млн басқа жетті.

Саланың қарқынды дамып келе жатқан бағыттарының бірі – құс шаруашылығы. Қазақстанда азық-түлік жұмыртқасын өндірумен жалпы қуаты жылына 4,5 млрд жұмыртқа болатын 37 өнеркәсіптік құс фабрикасы айналысады. Бұл ішкі сұранысты толық қамтамасыз етеді. Экспорттық әлеуетті одан әрі арттыру мақсатында Ақтөбе облысында жергілікті құс фабрикасының қуатын жылына 180 млн жұмыртқаға дейін ұлғайту жобасы іске асырылуда.

Ет бағытындағы құс шаруашылығында жалпы өндірістік қуаты 505 мың тонна болатын 32 кәсіпорын жұмыс істейді. Соңғы жылдары жаңа өндіріс орындары іске қосылып, импортқа тәуелділікті азайтуға ықпал етуде. 2020–2024 жылдар аралығында жылына 46 мың тоннадан астам құс етін өндіретін жаңа құс фабрикалары пайдалануға берілді.

Алдағы жылдары құс етін өндіру қуатын қосымша 220 мың тоннаға арттыру жоспарланып отыр. Қазірдің өзінде жалпы қуаты 31,1 мың тонна болатын алты құс фабрикасы іске қосылды. Сонымен қатар қуаты 190 мың тонна болатын тағы төрт ірі жоба жүзеге асырылуда. Олардың қатарында «Aitas» және «Алель Агро» компанияларының жалпы қуаты 170 мың тоннаны құрайтын екі якорлық жобасы бар. Бұл жобалар іске қосылғаннан кейін ішкі нарық толықтай отандық өніммен қамтамасыз етіліп, экспорт көлемі айтарлықтай ұлғаяды.

Өндірісті цифрландыру мен автоматтандыру мәселелеріне де ерекше назар аударылуда. Қазіргі уақытта елімізде 373 сүт-тауарлы ферма жұмыс істейді, оның 112-сі заманауи цифрлық шаруашылықтар болып табылады.

Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау аясында Солтүстік Қазақстан облысының тәжірибесі республика бойынша кеңінен енгізілуде. Жалпы қуаты жылына шамамен 600 мың тонна сүт өндіретін 116 заманауи сүт-тауарлы ферманың құрылысы жоспарланған. Бүгінде жылына 500 мың тоннадан астам сүт өндіруге мүмкіндік беретін 94 нысанның құрылысы қаржыландырылған. Оның ішінде 71 ферма пайдалануға берілді, ал жыл соңына дейін тағы 19 нысанды іске қосу жоспарланып отыр.

Аталған жобаларды іске асыру тауарлы сүт өндірісін ұлғайтуға, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға, сүт өнімдері бойынша импортқа тәуелділікті төмендетуге және ауылдық жерлерде жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.

Етті мал шаруашылығы инфрақұрылымы да дамып келеді. Қазақстанда жалпы сыйымдылығы 575 мың басқа арналған 314 бордақылау алаңы жұмыс істейді. Түркістан облысында австралиялық озық технологияларды пайдалана отырып, Орталық Азиядағы ең ірі 50 мың басқа арналған бордақылау алаңы іске қосылды. Сонымен қатар өткізу қабілеті 12 мың басқа дейін жететін алғашқы мамандандырылған мал биржасын салу жобасы жүзеге асырылуда.

Саланы дамытуда мемлекеттік қолдау маңызды рөл атқарады. 2026 жылы мал шаруашылығын субсидиялауға 117,6 млрд теңге қарастырылған. Қаражаттың негізгі бөлігі сүтті және етті ірі қара мал шаруашылығын, ет бағытындағы құс шаруашылығын және қой шаруашылығын дамытуға бағытталған. 1 мамырдағы жағдай бойынша 48,9 млрд теңге игерілді, бұл жалпы қаржыландыру көлемінің 41,6%-ын құрайды.

Мал өнімділігін арттыру және генетикалық әлеуетін жақсарту мақсатында мемлекеттік қолдау тетіктері кеңейтілді. Жынысы анықталған ұрықты пайдалануға жұмсалған шығындарды өтеу көлемі 10 мың теңгеден 18 мың теңгеге дейін ұлғайтылды. Ал ел ішінде жоғары құнды эмбриондарды сатып алуға берілетін субсидия көлемі 80 мың теңгеден 120 мың теңгеге дейін арттырылды.

Саланы дамытуға қосымша серпін 2026–2030 жылдарға арналған Мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспары арқылы беріледі. Фермерлер үшін асыл тұқымды мал сатып алуға арналған жылдық 6% мөлшерлемемен «Игілік» және «Береке» жеңілдетілген несие бағдарламалары қолжетімді. Жақын уақытта жайылымдық және көшпелі мал шаруашылығын дамытуға бағытталған бірыңғай «Жайлау» өнімі, сондай-ақ айналым қаражатын жылдық 5% мөлшерлемемен қаржыландыру бағдарламасы іске қосылады.

Сала үшін білікті кадрлар даярлау мен мал шаруашылығы қызметкерлеріне қолайлы әлеуметтік жағдай жасауға ерекше көңіл бөлінуде.

Қабылданып жатқан кешенді шаралар өндіріс көлемін ұлғайтуға, ауыл шаруашылығы жануарларының санын көбейтуге және отандық мал шаруашылығының экспорттық әлеуетін нығайтуға мүмкіндік береді.

Болжам бойынша, 2030 жылға қарай Қазақстандағы ірі қара мал саны 12 млн басқа, ұсақ мал саны 28 млн басқа жетеді, ал ет өнімдерінің экспорты 2,5 есеге ұлғаяды.