23.06.2026, 23:50
АПК-ны жеңілдетілген қаржыландыру егіс алқаптарын қамтуды 8,5 млн гектарға дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді
Айналым капиталына қолжетімділіктің кеңеюі аграршыларға далалық жұмыстарды уақытылы жүргізуге және өндіріс тиімділігін арттыруға көмектесуде
Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешеніндегі негізгі мәселелердің бірі ұзақ жылдар бойы айналым қаражатының тапшылығы болып келді. Әртүрлі кезеңдерде көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарына 70-тен 140 млрд теңгеге дейін жеңілдетілген несие бөлінгенімен, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қажеттілігі әлдеқайда жоғары болды. Бюджеттік мүмкіндіктердің шектеулі жағдайында аграршылардың қаржылық жүктемесін арттырмай, саланы қаржыландыру көлемін ұлғайтуға мүмкіндік беретін шешім қажет болды.
Осындай шешім облигациялық қарыздар бойынша купондық сыйақыны субсидиялау тетігі болды. Оның енгізілуі ауыл шаруашылығы саласын несиелеуге қосымша қаражат тартуға және ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін жылдық 5% мөлшеріндегі жеңілдетілген мөлшерлемені сақтауға мүмкіндік берді. Іс жүзінде субсидиялау тәсілі түбегейлі өзгертілді.
«Бұрын фермерлер нарықтық мөлшерлемемен несие алып, кейін субсидия алу рәсімінен өздері өтетін. Бұл қосымша әкімшілік жүктеме туғызып, мемлекеттік қолдауды алу мерзімдеріне байланысты тәуекелдер қалыптастыратын. Жаңа тетік жеңілдетілген 5% мөлшерлемені сақтап қалуға мүмкіндік берді, ал субсидиялардың кешігуіне байланысты тәуекелдерді Корпорация өз мойнына алды», – дейді «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ басқарма төрағасы Алмат Әшірбеков.
Жаңа құралдың тиімділігі қаржыландыру көлемінен ғана емес, қамту ауқымынан да көрініс табуда. 2024 жылы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарына 321,5 млрд теңге жеңілдетілген несие бағытталып, 5,6 млн гектар алқаптағы жұмыстар қаржыландырылды. Ал 2025 жылы қаржыландыру көлемі 549 млрд теңгеден асып, қамтылған жер көлемі 8,5 млн гектарға жетті.
Бұл ауыл шаруашылығы саласына шығындарды тұрақты жоспарлауға және өндіріс тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, Қазақстанда дәнді және дәнді-бұршақты дақылдардың орташа өнімділігі 2023 жылғы 10,3 ц/га көрсеткішінен 2024 жылы 15,2 ц/га дейін өсті.
Алмат Әшірбековтің айтуынша, басты мақсат несие көлемін ұлғайту емес, ауыл шаруашылығы саласында жеткілікті айналым капиталын қалыптастыру болып табылады. Қажетті қаржы ресурстарының болуы ауыл шаруашылығы өндірушілеріне өндірістік технологияларды сақтауға, шаруашылықтардың тиімділігін арттыруға және өнімнің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде отандық агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Тетіктің тағы бір маңызды артықшылығы – қаржыландыруды келесі өндірістік циклге алдын ала, яғни қазан–қараша айларында алу мүмкіндігі. Бұл аграршыларға қажетті материалдық ресурстарды тиімді бағамен алдын ала сатып алып, далалық жұмыстардың шығындарын оңтайландыруға жағдай жасайды.
Даму институттарының пайдасын бөлу мәселесіне де ерекше назар аударылады. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне сәйкес, квазимемлекеттік сектор ұйымдарының таза пайдасының 70%-ы дивиденд ретінде мемлекетке аударылады. Қалған қаражат негізгі қызметке қайта инвестицияланып, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді одан әрі қаржыландыруға бағытталады.
Кез келген қаржылық құралдың тиімділігі оны қаржыландыру тәсілімен емес, нақты нәтижесімен бағаланады. Егер аграршылар қаражатты уақытында алып, маусымдық жұмыстарды кедергісіз жүргізіп, өнім жинаса, онда бұл тетік өз міндетін орындап отыр деген сөз. Соңғы екі жылдың көрсеткіштері дәл осындай нәтижеге қол жеткізілгенін көрсетеді.
