АӨК-тегі жаңа қарсы міндеттемелер: өзгерістер кімдерге әсер етеді

Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі аграршылар мен қайта өңдеушілерге арналған субсидиялау регламенттерін жаңартып, мал шаруашылығы, өсімдік шаруашылығы және өңдеу секторы бойынша мемлекеттік қолдау қағидаларына түбегейлі өзгерістер енгізді. Негізгі жаңалық — қарсы міндеттемелердің нақты критерийлерін бекіту: енді мемлекеттік қаржы алу тікелей кәсіпорындардың өндірістік көрсеткіштеріне байланысты.

Жаңа қағидаларға сәйкес, өсімдік және мал шаруашылығы саласында жұмыс істейтін фермерлер өткен жылмен салыстырғанда жалпы өнім көлемін ақшалай мәнде кемінде сақтауға, ал мүмкіндігінше арттыруға тиіс. Ал қайта өңдеу секторы үшін талаптар нақты өнімдер тізімі бойынша белгіленді: сары май, қатты ірімшік, құрғақ сүт және бидай клейковинасын өндіру көлемін сақтау немесе өсіру қажет. Сонымен қатар қайта өңдеуші кәсіпорындар үшін өтінім берер алдындағы екі жыл ішінде салықтық аударымдар көлемін және еңбекақы қорын сақтау немесе арттыру міндеті енгізілді.

Айта кету керек, қарсы міндеттемелер әзірге барлық субъектілерге бірдей қолданылмайды. Қазіргі кезеңде бұл талаптар жылына әртүрлі бағыттар бойынша алынған мемлекеттік қолдаудың жиынтық сомасы 100 миллион теңгеден асатын АӨК субъектілеріне ғана қатысты. Алайда бұл жеңілдік шегі уақытша — 2029 жылдың басынан бастап бұл талаптар субсидия алатын барлық субъектілер үшін, төлем көлеміне қарамастан, міндетті болады.

Нәтижелерді объективті бағалау үшін министрлік Ұлттық статистика бюросының деректеріне негізделген есептеу жүйесін енгізіп, базалық көрсеткіш ретінде 2024 жылғы орташа республикалық бағаларды бекітті. Егер белгілі бір өнім бойынша ресми статистика болмаса, ведомство баламалы нарықтық дереккөздерді пайдалануды немесе ұқсас бес өндірушінің көрсеткіштері негізінде орташа бағаны есептеуді жоспарлап отыр.

Форс-мажор жағдайларына арналған қорғаныс тетігі де қарастырылған. Егер өндіріс көлемінің төмендеуі қуаңшылық, зиянкестердің жаппай таралуы немесе мал індеттері салдарынан орын алса, санкциялар қолданылмайды. Мұндай жағдайда шаруашылық ақпараттық жүйеге растайтын құжаттарды — «Қазгидромет» анықтамаларын немесе фитосанитарлық сараптама актілерін жүктеуі тиіс. Ал егер міндеттемелер екі жыл қатарынан дәлелді себепсіз бұзылса, мемлекеттік субсидияларға қолжетімділік бір жылға, ал қайталанған жағдайда екі жылға жабылады. Жаңа қағидалар күшіне еніп, іс жүзінде 2025 жылдың басынан бастап саладағы қатынастарды реттеп отыр.