03.02.2026, 08:52
Неліктен Қазақстан фермерлері астықты жаппай ұстап отыр
Қазақстанның астық нарығындағы баға динамикасын талдау
Қазақстандағы астық және майлы дақылдар нарығында агроэкспорттың негізгі позицияларын қамтыған айқын өсу үрдісі сақталуда. Қазақстан Астық одағының мәліметінше, өткен апта арпа, зығыр және бидайдың әртүрлі кластарының бағасының айтарлықтай қымбаттауымен ерекшеленді. Ең агрессивті өсімді арпа көрсетті: ішкі нарықта оның бағасы 7 мың теңгеге өсіп, бір тоннасы 87–91 мың теңге аралығына жетті.
Сарапшылар бұл үрдісті тек ішкі факторлармен ғана емес, сонымен қатар сыртқы саяси конъюнктурамен де байланыстырады. Атап айтқанда, геосаяси тұрақсыздыққа қатысты алаңдаушылық аясында ирандық импорттаушылар тарапынан сұраныстың артуы бағаның өсуіне серпін беруде. Бұл ретте Ақтау портынан Иранның солтүстік бағыттарына фрахт құны маусымдық ең төменгі деңгейде — бір тоннасына 17–18 доллар шамасында қалып отыр.
Бидай нарығындағы жағдай ұсыныстың жасанды түрде шектелуімен сипатталады. Ауыл шаруашылығы өндірушілері бағаның өсу үрдісі сақталады деп күтіп, нарыққа көлемдерді шығаруға асықпай отыр. Бұл жоғары экспорттық жөнелту қарқыны жағдайында жергілікті тапшылықты қалыптастыруда. Сапалық көрсеткіштерге байланысты 3-сыныпты бидайдың ішкі бағасы 1–2 мың теңгеге өсіп, бір тоннасы 92–98 мың теңге деңгейінде бекіді.
Айта кетерлігі, ең белсенді қымбаттаған төменгі класты астық болды: 4-сыныпты бидай 2 мың теңгеге, ал 5-сыныпты бидай 3 мың теңгеге қымбаттады. Мұндай динамика 3-ші және 4-ші кластар арасындағы баға айырмасын экономикалық тұрғыдан негізделген 1–2 мың теңге деңгейіне дейін қысқартуға мүмкіндік берді.
Экспорттық бағыт ішкі үрдістерді толық қайталайды. DAP Сарыағаш базисінде 3-сыныпты бидайдың бағасы орта есеппен 7–9 долларға өсіп, бір тоннасы 240–248 доллар деңгейіне жетті. Арпа мен төменгі класты бидайға да 5–10 доллар көлемінде ұқсас өсім тіркелді. Бұл барлық негізгі экспорттық түйіндерде, соның ішінде Ақтау мен Достықта байқалды.
Қазақстан Астық одағының сарапшыларының пікірінше, ағымдағы маусымдағы экспорт қарқыны өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай жоғары. Белсенді сыртқы сұраныс, аграршылардың сатуды шектеуі және нарықтық ұсыныстың қысқаруы шикізат қана емес, сонымен қатар өңделген өнімдердің, соның ішінде бидай және жемдік ұнның да әрі қарай қымбаттауына берік негіз қалыптастырып отыр.
