Қазақстанда акваөсіру өндірісін 2028 жылға қарай 2,5 есеге арттыру жоспарлануда

Қазақстанның балық өнімдері нарығы тұрақты өсім көрсетіп келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша оның көлемі 106,5 мың тоннаға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 13%-ға артты. Мемлекеттік қолдау шаралары, цифрлық шешімдерді енгізу және инвестициялық жобаларды жүзеге асыру есебінен 2028 жылға қарай акваөсіру көлемін 2,5 есеге ұлғайту, ал 2029 жылға қарай кәсіпшілік балық аулау көлемін 100 мың тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр.

Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов мәлімдеді.

Комитет мәліметінше, 2025 жылы елімізде 49,6 мың тонна балық ауланып, 22,9 мың тонна акваөсіру өнімі өндірілді. Сондай-ақ 21 мың тонна балық өнімдері экспортқа шығарылды.

Өнеркәсіптік балық аулаудың негізгі көлемі Атырау, Қызылорда, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарына тиесілі.

Қазіргі таңда салада 537 балық шаруашылығы субъектісі жұмыс істейді. Олар 12 мыңнан астам адамды жұмыспен қамтып отыр. Балық өңдеумен жылдық жалпы қуаты 126 мың тоннаны құрайтын 73 кәсіпорын айналысады. Оның ішінде 20 кәсіпорын Еуропалық одақ елдеріне өнім экспорттауға рұқсат алған. Жалпы қазақстандық балық өнімдері әлемнің 21 еліне жеткізіледі. 2025 жылдың қорытындысында қайта өңдеу көлемі 37 мың тоннаға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 24%-ға өсті.

Терең өңдеуді ынталандыру мақсатында мемлекет бірқатар қолдау шараларын ұсынып отыр. Атап айтқанда, балық өңдеуші кәсіпорындар үшін қосылған құн салығы (ҚҚС) 70%-ға төмендетілген, сондай-ақ айналым қаражатын толықтыруға арналған 5%-дық жеңілдетілген несиелер қарастырылған.

Саланы дамытудың маңызды бағыттарының бірі – цифрландыру. 2025 жылы рұқсат беру құжаттарын рәсімдеуге қатысатын мемлекеттік ақпараттық жүйелермен біріктірілген «E-fish» ақпараттық жүйесі іске қосылды.

Бүгінде жүйеде балық шаруашылығы мен акваөсіру саласының 1 221 субъектісі тіркелген. Бірыңғай автоматтандырылған басқару жүйесімен интеграциялау нәтижесінде рұқсат етілген көлемнен артық балық аулау немесе өсіру жағдайларында ветеринариялық құжаттарды рәсімдеу автоматты түрде бұғатталады. Соның арқасында балық өнімдерінің көлеңкелі айналымы шамамен 2 мың тоннаға қысқарды.

Алдағы уақытта жүйенің функционалы кеңейтіледі. «Акваөсіру» модулін енгізу жоспарланып отыр. Ол балық өсіру шаруашылықтарының бірыңғай тізілімін жүргізуге, өндірістік көрсеткіштерді бақылауға, инвестициялық белсенділікті талдауға және саланың қажеттіліктерін болжауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бақылауды күшейту және сәйкестендіру тиімділігін арттыру мақсатында балық аулау құралдарын QR-кодтары бар арнайы биркалармен таңбалау мәселесі қарастырылуда.

Су биологиялық ресурстарын сақтау бағытындағы жұмыстар да жалғасуда. Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында 2024 жылдың қазан айында «Каспий итбалығы» табиғи резерваты құрылды. Қазіргі уақытта оның аумағын кеңейту және материалдық-техникалық базасын нығайту жұмыстары жүргізіліп жатыр. Сонымен қатар Атырау бекіре өсіру зауытының «Жанаталап» және «Еркінқала» учаскелері жаңғыртылып, нәтижесінде бекіре шабақтарын шығару көлемі 5 миллионнан 7,5 миллион данаға дейін ұлғаяды.

Акваөсіруді дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. 2021 жылдан бері балық өсіру шаруашылықтарын мемлекеттік қолдау көлемі 11,5 есеге өсіп, 2026 жылы 5,3 млрд теңгеге жетті. Осы кезеңде балық өсіру шаруашылықтарының саны екі есеге артып, 684-ке жетті. 2025 жылы салаға салынған негізгі капиталға инвестициялар көлемі 5,8 млрд теңгені құрады. Ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында бұл мақсатқа қосымша 4 млрд теңге инвестиция тартылды.

2021–2025 жылдар аралығында балық өсіру және қайта өңдеу бағытында жалпы құны 24,1 млрд теңгені құрайтын 95 жоба іске асырылды. Олардың жалпы жобалық қуаты жылына 22 мың тоннадан асады. 2028 жылға дейін жалпы инвестиция көлемі шамамен 60 млрд теңгені құрайтын 41 ірі жобадан тұратын инвестициялық пул қалыптастырылды. Ең ауқымды жобалар Алматы, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар және Маңғыстау облыстарында жүзеге асырылып жатыр.

Серік Сермағамбетовтің айтуынша, қабылданып жатқан кешенді шаралар 2028 жылға қарай акваөсіру өнімдерінің өндірісін 2,5 есеге арттыруға, 820 жаңа жұмыс орнын ашуға және жан басына шаққандағы балық тұтыну көлемін 9 кг-ға дейін жеткізуге мүмкіндік береді.

Бұдан бөлек, 2029 жылға қарай кәсіпшілік балық аулау көлемін 100 мың тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Ал балық өсіру питомниктерін жаңғырту нәтижесінде шабақ өсіру көлемі 18 миллионнан 85 миллион данаға дейін ұлғаяды.