13.02.2026, 10:43
Күнбағыс майының бағасы литріне 2 мың теңгеге дейін өсе ме
Экспорттың өсуі мен зауыттарды шикізатпен қамтамасыз ету негізгі мәселелер болып қала береді
2023 жылдан бастап Қазақстанда күнбағыс тұқымына тоннасына 100 еуро мөлшерінде экспорттық баж қолданылады. Бұл шара майлы дақылдарды ішкі өңдеуді қолдау мақсатында енгізілген. Билік оның қажеттілігін шикізат базасының шектеулілігімен түсіндіреді: өңдеу қуаты 4,7 млн тонна болғанымен, 2025 жылы күнбағыстың жалпы түсімі шамамен 2,5 млн тоннаны құрады.
Сонымен қатар фермерлердің бір бөлігі баж салығына қарсы. Олардың пікірінше, еркін экспорт жағдайында олар шикізатты отандық өңдеушілер ұсынып отырған бағадан жоғары бағамен сата алар еді.
Өндірушілер мен қайта өңдеу кәсіпорындарының мүдделері арасындағы тепе-теңдікті табу жалғасуда. Бұған дейін үкімет қолданыстағы механизм дайын өнімді шетелге жеткізуді ұлғайтуға ықпал етіп отырғанын мәлімдеген. Өткен маусымның қорытындысы бойынша күнбағыс майының экспорты Қазақстанға $837 млн түсім әкелді, ал биыл бұл көрсеткіш $1 млрд-тан асады деп күтілуде.
Алайда Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі баж мөлшерін кезең-кезеңімен төмендетуді ұсынды. Ведомство экспорт өсімінің едәуір бөлігі бастапқы өңдеу өнімдері есебінен қамтамасыз етіліп отырғанына назар аударады. Бұл туралы 12 ақпанда Мәжілісте депутат Нұржан Әшімбетов хабарлады.
Сала өкілдері мұндай шешімнің салдары болуы мүмкін екенін ескертеді. Олардың бағалауынша, бажды төмендету май зауыттарының жүктемесін азайтуы мүмкін, бұл өз кезегінде ішкі нарықтағы дайын өнім бағасына әсер етеді.
Майлы дақылдарды өңдеушілердің ұлттық қауымдастығында мемлекеттік органдармен жасалған меморандумға сәйкес ел ішіндегі күнбағыс майының көтерме бағасы литріне 730 теңгеден аспайтыны еске салынды. Бағаны тұрақтандыру өндірістің артуының арқасында мүмкін болды: 2025 жылдың қорытындысында шығарылым рекордтық 752 мың тоннаға жетті, бұл 2021 жылмен салыстырғанда 2,3 есе көп.
Сонымен бірге өңдеушілер кәсіпорындардың жүктемесі төмендеген жағдайда баға өсуі мүмкін екенін айтады. Алдын ала бағалауларда құн литріне 2 мың теңгеге дейін жақындауы ықтимал сценарий жоққа шығарылмайды.
