Қазақстанда егін жинау науқаны былтырғы мерзімнен ерте басталды

Қазақстанда жаңа өнімді жинау жұмыстары жалғасуда, бұл ретте дәнді дақылдардың қазіргі өнімділігі өткен жылғы көрсеткіштен жоғары. Өңірлердің жаппай күзгі дала жұмыстарына дайындығы Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен жедел штаб отырысында талқыланды.

Ауыл шаруашылығы вице-министрі Назгүл Хатепованың мәліметінше, егін жинау жұмыстары елдің көптеген облыстарында басталып кетті. Аграршылар жаппай егін жинауға тамыздың үшінші онкүндігінде кіріседі.

Биыл жалпы егін жинау алаңы 24,2 млн гектарды құрайды. Оның 15,6 млн гектарына дәнді және дәнді-бұршақты дақылдар егілген. Қазіргі уақытта олар 1,9 млн гектардан жиналды, бұл жоспарланған алаңның 12,5%-ын құрайды. Өткен жылдың осы кезеңінде 1 млн гектар немесе 6,1% алқап жиналған болатын.

Егін жинау жұмыстарының ерте басталуы аномальды ыстық жаздың әсерінен ауыл шаруашылығы дақылдарының тез пісуімен байланысты.

Науқанның бастапқы кезеңінде дәнді дақылдардың орташа өнімділігі 16,4 ц/га құрап отыр, ал өткен жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 14,8 ц/га болған. Жалпы 3,2 млн тонна астық бастырылды.

Майлы дақылдар 3,4 мың гектардан жиналды. Олардың орташа өнімділігі 10,5 ц/га құрады, ал бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 7,4 ц/га деңгейінде болған. Қазіргі уақытта 3,5 мың тонна майлы дақыл жиналды.

Ұйымдасқан шаруашылықтарда 214 мың тонна картоп жиналды. Орташа өнімділік 249,2 ц/га-ға жетті, өткен жылы бұл көрсеткіш 235,6 ц/га болған. Сонымен қатар аграршылар 628,6 мың тонна көкөніс және 506,9 мың тонна бақша дақылдарын жинады.

Жаппай егін жинау науқаны басталғанға дейін өңірлерде ауыл шаруашылығы техникасын дайындау жұмыстары аяқталуда. Қазіргі уақытта оның дайындық деңгейі шамамен 97% деп бағалануда, ал негізгі жұмыстар басталғанға дейін бұл көрсеткіш 100%-ға жетуі тиіс.

Жалпы егін жинау жұмыстарына 130,8 мың трактор, 29 мың астық жинайтын комбайн, 17 мың жатка және тағы 130 мың бірлік басқа техника жұмылдырылмақ. Олардың қатарында жеңілдетілген лизинг бағдарламасы іске қосылғаннан бері ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер сатып алған 12,7 мыңнан астам трактор мен 2 340 комбайн бар.

Шаруашылықтарды тыңайтқыштармен және жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету жалғасуда. Аграршыларға 1,9 млн тонна тыңайтқыш жеткізілді, бұл жоспарланған көлемнің 83%-ын құрайды.

Егін жинау науқанына өңірлер үшін 401 мың тонна дизель отыны қарастырылған. Энергетика министрлігімен бірлесіп облыстарды шілде-қараша аралығында мұнай өңдеу зауыттарына бекіту кестесі жасалды.

Негізгі астық өндіруші облыстардың ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілері үшін дизель отыны литріне 305–310 теңгеден сатылуда. Бұл нарықтық бағадан шамамен 10% төмен. Қазіргі уақытта өңірлерге 65,8 мың тонна дизель отыны жеткізілді.

Жеткізілімдердің ашықтығын бақылау үшін аграршыларға арналған отын жеке пин-кодтармен және цифрлық белгілермен таңбаланады, сондай-ақ көк, сары және қызыл түстерге боялады. Электрондық шот-фактуралар жүйесінде виртуалды қойма жұмыс істейді. Бұдан бөлек, Мемлекеттік кірістер комитетімен бірлесіп Шымкент мұнай өңдеу зауытында молекулалық таңбалауды енгізу мүмкіндігі қарастырылуда.

Дәнді және майлы дақылдарды кептіруге алдын ала 60 мың тонна сұйытылған газ қарастырылған.

Отырыста қаралған мәселелердің бірі астық қоймаларының жаңа өнімді қабылдауға дайындығы болды. Елдегі сақтау қуаттарының жалпы көлемі 30,7 млн тоннаны құрайды. Қазіргі уақытта қоймаларда 2,4 млн тонна өнім бар, бұл жалпы сыйымдылықтың 17%-ына тең.

Сонымен қатар Ақмола, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарында өңірлер бойынша қоймалардың орташа жүктемесі салыстырмалы түрде төмен болғанымен, жекелеген элеваторлар 40%-дан астам толған.

Жаппай егін жинау науқанының жақындауына байланысты Серік Жұманғарин әкімдіктерге Азық-түлік корпорациясымен бірлесіп жаңа өнімді орналастыру үшін астық сақтау қуаттарын босату жұмыстарын жеделдетуді тапсырды.

Вице-премьер агротехнологияларды сақтау егін жинау науқанының нәтижелеріне әсер ететінін атап өтті. Оның айтуынша, жаздың құрғақ болғанына қарамастан, бастапқы кезеңдегі орташа өнімділік 16,4 ц/га құрап отыр, ал бұған дейін орташа көрсеткіш 11–12 ц/га шамасында болған.

Ол сондай-ақ аграршыларды дәнді және майлы дақылдарды кептіруге қажетті дизель отыны мен газдың жеткілікті көлемімен алдын ала қамтамасыз ету, қажетті жылжымалы құрамды дайындау және жаңа өнімді сақтауға арналған сыйымдылықтарды уақтылы босату қажеттігін атап өтті.

Отырыста негізгі астық өндіруші өңірлердегі жағдай да қаралды. Егін жинау жұмыстарының ерте басталуына байланысты Ақмола облысы қыркүйекке жоспарланған дизель отыны көлемінің бір бөлігін тамызға ауыстыруды сұрады. Энергетика министрлігіне бұл мәселені өңірмен бірлесіп жедел пысықтау тапсырылды.

Жеке блок Жамбыл облысы мен Жетісу облысында қант қызылшасын жинауға дайындық мәселесіне арналды. Қазақстандағы төрт қант зауыты осы өңірлерде орналасқан.

Көксу қант зауытында өңдеу қуатын тәулігіне 2 мың тоннадан 3 мың тоннаға дейін арттыруды көздейтін жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. Тараз қант зауытында қант қызылшасын өңдейтін, қуаты тәулігіне 3 мың тонна болатын жаңа желіде іске қосу-баптау жұмыстары жүріп жатыр. Жұмыстарды қазан айында аяқтау жоспарланған.

Тәулігіне 3 мың тонна өңдеу қуаты бар Меркі қант зауыты мен қуаты тәулігіне 3,5 мың тонна болатын Ақсу қант зауыты штаттық режимде жұмыс істеп тұр.

2027 жылға қарай Ақсу қант зауытының қуатын тәулігіне 4,5 мың тоннаға, ал Көксу қант зауытының қуатын 5 мың тоннаға дейін арттыру жоспарланған.

2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда 171,9 мың тонна қант өндірілді, бұл алдыңғы жылғы көрсеткіштен 5,6% жоғары. 2026 жылдың қаңтар–маусым айларында қант өндірісінің көлемі 76,9 мың тоннаны құрады.