16.11.2026, 00:12
Қазақстанда ауыл шаруашылығы санағының қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының саны екі еседен астам өсті
2025 жылғы санақ деректеріне сәйкес, елдегі егіс алқаптары 23,2 млн гектарға жетті, ал майлы дақылдардың үлесі 4%-дан 17%-ға дейін ұлғайды
Қазақстанда 2025 жылғы Ұлттық ауыл шаруашылығы санағының қорытындысы шығарылды. Бұл санақ соңғы жиырма жылға жуық уақыт ішінде аграрлық секторда болған өзгерістерді бағалауға мүмкіндік берді. Алынған мәліметтерге сәйкес, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының саны екі еседен астам артқан, егіс алқаптары кеңейген, ал ауыл шаруашылығы өндірісінің құрылымында майлы дақылдардың үлесі айтарлықтай өскен.
Ауқымды статистикалық зерттеу 2025 жылғы 1 тамыз бен 20 қазан аралығында Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) қолдауымен жүргізілді. Мұндай деңгейдегі санақ соңғы 20 жылға жуық уақыт ішінде алғаш рет өткізілді. Оның нәтижелері ауыл шаруашылығының қазіргі жағдайын 2006–2007 жылдары өткен алдыңғы санақ көрсеткіштерімен салыстыруға мүмкіндік берді.
Зерттеу барысында республика бойынша шамамен 290 мың ауыл шаруашылығы құрылымы және 1,7 млн жеке қосалқы шаруашылық туралы мәлімет жиналды. Аталған санаттарды қамтудың жалпы деңгейі 97%-ды құрады.
Санақ жүргізу барысында цифрлық құралдар кеңінен қолданылды. Онлайн форматта ауыл шаруашылығы құрылымдарының 92%-ы және жеке қосалқы шаруашылықтардың 19%-ы қатысты. Респонденттерге тікелей барған кезде интервьюерлер алынған мәліметтерді планшеттер арқылы электрондық санақ парақтарына енгізді.
Негізгі нәтижелердің бірі ауыл шаруашылығы қызметімен айналысатын субъектілер санының артуы болды. Екі санақ арасындағы кезеңде ауыл шаруашылығы құрылымдарының саны 42%-ға, яғни 204 мыңнан 290 мыңға дейін өсті.
Бұл ретте ең елеулі өсім ауыл шаруашылығы кәсіпорындары арасында тіркелді. Олардың саны 9,5 мыңнан 21 мыңға дейін, яғни екі еседен астам артты. Шаруа және фермер қожалықтарының, сондай-ақ жеке кәсіпкерлердің саны 194 мыңнан 269 мыңға дейін көбейді.
Өзгерістер өсімдік шаруашылығын да қамтыды. Қазақстандағы жалпы егіс алқабы 18,3 млн гектардан 23,2 млн гектарға дейін ұлғайды. Сонымен қатар өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдарының құрылымында өзгерістер болды.
Атап айтқанда, егіс алқаптарының жалпы құрылымындағы дәнді дақылдардың үлесі 81%-дан 69%-ға дейін төмендеді. Ал майлы дақылдардың үлесі төрт еседен астам өсіп, 4%-дан 17%-ға жетті.
Мал шаруашылығы саласында да елеулі өзгерістер тіркелді. Алдыңғы санақпен салыстырғанда ауыл шаруашылығы жануарларының бас санының әртүрлі шаруашылық санаттары арасындағы бөлінісі айтарлықтай өзгерді.
Егер 2006–2007 жылдардағы санақ нәтижелері бойынша шартты мал басына шаққандағы жалпы мал санының 20%-ы ауыл шаруашылығы құрылымдарының үлесіне тиесілі болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 68%-ға жетті. Тиісінше, жеке қосалқы шаруашылықтардың үлесі 32%-ды құрады.
Осылайша, қазіргі уақытта ауыл шаруашылығы жануарларының негізгі бөлігі ауыл шаруашылығының ұйымдасқан секторында шоғырланған.
Санақтың жеке бөлімі еңбек ресурстары мен ауыл шаруашылығы өндірісінің техникалық қамтамасыз етілуіне арналды. Жарияланған нәтижелерге сәйкес, ұйымдасқан секторда шамамен 707 мың адам жұмыспен қамтылған.
Алынған мәліметтер ауыл шаруашылығы техникасының пайдалану мерзімі бойынша құрылымын да көрсетеді. Атап айтқанда, есепке алынған өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы машиналарының 57%-ы 10 жылдан астам уақыт бойы пайдаланылып келеді.
Ұлттық ауыл шаруашылығы санағының нәтижелері бірнеше форматта, соның ішінде интерактивті ақпараттық панельдер, дашбордтар, электрондық машинамен оқылатын кестелер және статистикалық жинақ түрінде ұсынылған.
Жарияланған материалдар Қазақстанның әртүрлі өңірлеріндегі ауыл шаруашылығы қызметі туралы толық ақпарат алуға мүмкіндік береді. Пайдаланушылар жұмыс істеп тұрған шаруашылықтардың санымен, өсірілетін дақылдардың құрылымымен, мал басының санымен және ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз етілу деңгейімен таныса алады.
Интерактивті құралдар жекелеген аумақтар мен шаруашылық санаттарының көрсеткіштерін салыстыруға мүмкіндік береді. Неғұрлым егжей-тегжейлі зерттеу үшін статистикалық деректерді өз бетінше өңдеуге және талдауға жарамды электрондық кестелер түрінде жүктеп алу қарастырылған.
Негізгі өндірістік көрсеткіштерден бөлек, санақ агротехнологиялар мен цифрлық шешімдерді енгізу, ауыл шаруашылығы кооперациясын дамыту, қаржы ресурстарына қолжетімділік және инфрақұрылымның жай-күйі мәселелерін де қамтыды.
Жиналған ақпаратты мемлекеттік органдар аграрлық секторды қолдау шараларын әзірлеу және жоспарлау кезінде пайдалана алады. Бизнес өкілдері үшін бұл деректер ауыл шаруашылығы өндірушілерінің қажеттіліктерін бағалауға, ал зерттеушілер үшін ауыл шаруашылығында болып жатқан құрылымдық өзгерістерді талдауға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, зерттеу нәтижелері stat.gov.kz ресми сайтындағы «2025 жылғы Ұлттық ауыл шаруашылығы санағы» бөлімінде жарияланған.

