26.08.2026, 23:49

Қазақстан астық өткізетін дәстүрлі нарықтарының бір бөлігін жоғалту қаупіне тап болуы мүмкін

Порттық логистикадағы шектеулерге байланысты ресейлік астықтың елеулі көлемі жаңа өткізу арналарын іздеуде

Ресей және Украина порттарының жұмысындағы шектеулерге байланысты әлемдік астық нарығындағы жағдай күрделене түсуде. Туындаған мәселелер Қазақстанға да айтарлықтай әсер етуі мүмкін, өйткені ресейлік астықтың елеулі көлемі балама өткізу бағыттарын іздей бастады. Бұл туралы Қазақстанның Астық одағы талдау комитетінің жетекшісі Евгений Карабанов TENGE TALKS арнасына берген сұхбатында айтты.

Оның айтуынша, ресейлік астық экспортының 80%-дан астамы Азов-Қара теңіз бассейнінің порттары арқылы жүзеге асырылған. Азов теңізі бір айдан астам уақыт бойы толық жабық күйінде қалып отыр, ал Новороссийскідегі астық терминалдарына жасалған шабуылдан кейін үш нысанның екеуі зақымданған. Олардың жиынтық қуаты жылына 15 млн тоннадан асады.

Экспорттық логистикадағы шектеулер ресейлік астық бағасының айтарлықтай төмендеуіне алып келді. Сарапшының айтуынша, Ростов облысының шаруашылықтарында 4-сыныпты бидай тоннасына шамамен 6 мың рубльден немесе 31,5 мың теңгеден ұсынылып отыр және оның бағасы төмендеуін жалғастыруда.

Салыстыру үшін, Қазақстанда 4-сыныпты бидайдың қазіргі бағасы тоннасына шамамен 85–90 мың теңгені құрайды. Елде бір тонна бидай өндірудің орташа өзіндік құны ҚҚС-сыз 70–80 мың теңге деңгейінде бағаланады.

Сонымен қатар 27 шілдеден бастап Қазақстанда шыққан еліне қарамастан, бидайды автомобиль және су көлігімен импорттауға тыйым салынған. Теміржол арқылы әкелуге тек отандық қайта өңдеу кәсіпорындары мен құс фабрикаларына рұқсат етілген.

Евгений Карабановтың айтуынша, дәстүрлі логистикалық бағыттар арқылы шығарылмай жатқан ресейлік астықтың елеулі көлемі тек Қазақстанда ғана емес, Орталық Азия нарықтарында да өткізу мүмкіндіктерін іздеуде.

Атап айтқанда, сөз Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан және Түрікменстан, сондай-ақ Ауғанстан туралы болып отыр. Бұл елдер дәстүрлі түрде қазақстандық бидай мен ұн жеткізілетін маңызды бағыттардың қатарына жатады.

Осы нарықтарда арзанырақ ресейлік астық пен ұн ұсынысының артуы қазақстандық жеткізушілер үшін бәсекелестікті күшейтуі мүмкін. Егер сатып алушылар Ресей өнімдеріне қайта бағдарланса, Қазақстан астығына деген сұраныс төмендеуі ықтимал.

Қазақстанның Астық одағының өкілі қазіргі жағдайды ең нашар сценарий бойынша даму деп сипаттады. Негізгі факторлардың қатарында ол порттық инфрақұрылымның зақымдануын және Қара теңіз арқылы ресейлік те, украиналық та астық экспортының бұғатталуын атады.

Ресейдің басқа астық өндіруші өңірлерінде жаппай егін жинау науқаны басталғаннан кейін нарыққа қосымша қысым түсуі мүмкін. Қазіргі уақытта негізгі ұсыныстар елдің оңтүстігінен, Еділ бойынан, Орынбор облысынан, Татарстан мен Башқұртстаннан түсуде.

Бұл ретте Оралда, Алтайда және Сібірде жаппай егін жинау әлі басталған жоқ. Осы өңірлердің астығы нарыққа шыққаннан кейін ұсыныс көлемі қосымша артуы мүмкін.

Евгений Карабановтың бағалауынша, қалыптасқан жағдай қазақстандық фермерлер үшін елеулі тәуекелдер туғызады және ел үкіметі тарапынан стандартты емес шешімдерді талап етуі мүмкін.

Қосымша оқыңыз

Азық-түлік корпорациясы пилоттық жоба аясында 2,4 мың тоннадан астам жасымық қабылдады Ұзақ мерзімді форвардтық сатып алу бағдарламасына Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарының бес шаруашылығы қатысуда Қарашада Ресей бидайының экспорты 2,7 млн тоннаға дейін төмендеуі мүмкін Теміржол инфрақұрылымының шамадан тыс жүктелуі, астық тасымалдайтын вагондардың тапшылығы және кеме қатынасына қойылған шектеулер Ресей астығын сыртқы нарықтарға жеткізу тәуекелдерін арттыруда ҚТЖ Құрық порты арқылы экспорттық жүктерді жөнелтуге уақытша тыйым салды 1 185 вагонның жиналып қалуына байланысты шектеулер 2026 жылғы 19–30 қараша аралығында қолданылады Қазақстанда аграрийлерді жеңілдетілген қаржыландыру көлемі 1,2 трлн теңгеге жетті 2026 жылдың он айында ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 5,2%-ға өсіп, 8,9 трлн теңгеге жетті, ал субсидия түріндегі мемлекеттік қолдаумен 25 мыңға жуық шаруашылық қамтылды ШҚО аграрийлері 456,8 мың тонна күнбағыс жинады Дәнді және дәнді-бұршақты дақылдардың жалпы түсімі 428,7 мың тоннаға жетіп, орташа өнімділігі 17,4 ц/га құрады Солтүстік Қазақстан облысы дәнді дақылдардың өнімділігі бойынша көш бастады Өңір аграрийлері 4,9 млн тонна астық жинады, ал ауыл шаруашылығына тартылған инвестициялар көлемі 170,2 млрд теңгеге жетті ҚТЖ-ға астық тасымалдауға берілген өтінімдерді біркелкі бөлуді қамтамасыз ету тапсырылды Астық нарығына қатысушылар тасымалдау жоспарларын келісу және негізгі теміржол бағыттарының өткізу қабілетіне қатысты мәселелерді көтерді Қазақстанда ауыл шаруашылығы санағының қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының саны екі еседен астам өсті 2025 жылғы санақ деректеріне сәйкес, елдегі егіс алқаптары 23,2 млн гектарға жетті, ал майлы дақылдардың үлесі 4%-дан 17%-ға дейін ұлғайды