Жаһандық факторлардан ішкі инфляцияға дейін: неге ет қымбаттады

БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) соңғы шолуына сәйкес, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Ет бағалары индексінің орташа мәні 123,2 пунктті құрады. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 6 пунктке немесе 5,1%-ға жоғары.

Сарапшылар бағаның мұндай өсуіне екі негізгі себепті атап көрсетеді.
Біріншіден, жыл бойының басым бөлігінде сақталған импорттаушылар тарапынан тұрақты сұраныс.
Екіншіден, жануарлар ауруларының өршуі мен күрделі геосаяси ахуал аясында күшейген нарықтық белгісіздік. Бұл факторлар логистикаға және өнімнің қолжетімділігіне тікелей әсер етті.

Өнім санаттары бойынша жағдай әркелкі дамыды. Индекстің өсуіне ең үлкен үлесті сиыр еті мен қой еті қосты. ФАО сарапшыларының айтуынша, бұл сегменттердегі бағаның күрт өсуі нарықтағы теңгерімсіздікке байланысты болды: жоғары импорттық сұраныс экспорттық ұсыныстың шектеулілігімен бетпе-бет келді.

Ал шошқа еті мен құс еті секторларында керісінше үрдіс байқалды — бағалар төмендеді. Шошқа етіне қысым жаһандық сұраныстың әлсіреуінен туындаса, құс етінің арзандауын сарапшылар нарықтың қанығуымен және ұсыныстың айтарлықтай көлемімен байланыстырады.

Жыл соңында баға траекториясы өзгерді. Желтоқсан айында Индекс мәні 123,6 пунктті құрап, қайта қаралған қараша көрсеткіштерінен 1,3%-ға төмендеді (алайда 2024 жылғы желтоқсан деңгейінен әлі де 3,4%-ға жоғары).

Жылдың соңғы айындағы бағаның төмендеуі барлық ет түрлерін қамтыды, бірақ ең терең түзету сиыр еті мен құс еті сегменттерінде тіркелді.

ФАО сарапшылары желтоқсан айындағы төмендеудің себептерін әр тауар тобы бойынша егжей-тегжейлі түсіндіреді.
Сиыр еті бойынша негізгі төмендетуші қысым Австралия тарапынан болды. Құрғақ маусымның басталуына байланысты жергілікті өндірушілер мал басын қысқартуды жеделдетіп, союға арналған мал ұсынысының күрт артуына және экспорттық бағалардың төмендеуіне әкелді.
Құс етінде классикалық нарықтық механизм іске қосылды: экспорттаушылар тарапынан ұсыныстың жоғары болуы ағымдағы импорттық сұраныстан асып түсті.
Шошқа етінің бағасы Еуропалық одақтағы котировкалардың төмендеуі аясында арзандады, мұнда да әлемдік сатып алушылардың қызығушылығы әлсіреді.
Қой етінде жаһандық сұраныс тұрақты болғанына қарамастан, маусымдық жеткізілім көлемінің ұлғаюы бағаның аздап төмендеуіне себеп болды.

Осылайша, 2025 жыл ет нарығының жоғары құбылмалылығын көрсетті. Қызыл ет тапшылығы басқа сегменттердегі төмендеуді өтеп, жылдық жалпы өсімді қамтамасыз етті.

Қазақстанның ішкі нарығында 2025 жылғы баға динамикасы әлемдік деңгеймен салыстырғанда әлдеқайда өткір болды. Ет және ет өнімдері секторы азық-түлік инфляциясының негізгі драйверіне айналып, жылдық өсімді 22,6% көрсетті. Жаһандық үрдістермен үндес түрде ең қымбаттаған сегменттер — қызыл ет түрлері болды: сиыр етінің бағасы рекордтық 32,1%-ға, ал қой еті 28,8%-ға өсті. Бұл жоғары экспорттық сұраныс пен шикізаттың көршілес елдердің нарықтарына шығарылуымен байланысты. Құс еті (+10,7%) және шошқа еті (+5,4%) секторлары салыстырмалы түрде қалыпты динамика көрсетті.