Қазақстанда 1 қазаннан бастап «Кең дала 2» бағдарламасы бойынша өтінім қабылдау басталады

Қазақстанда ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді ерте қаржыландыру жүйесіне көшу жалғасуда. Жаңа тетік аграршыларға негізгі маусымдық жұмыстар басталғанға дейін бірнеше ай бұрын несие қаражатын алуға және егіс науқанына алдын ала дайындалуға мүмкіндік береді.

Бұл тәсіл Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы 15 қарашада өткен бірінші Ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің форумында берген тапсырмасы аясында жүзеге асырылуда. Тапсырма аграршыларды маусымдық жұмыстар басталғанға дейін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етіп, егіс науқанына дайындалуға мүмкіндік беруді көздейді.

Алдын ала қаржыландыру ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге тұқым, тыңайтқыш, өсімдіктерді қорғау құралдары, жанар-жағармай материалдары мен қосалқы бөлшектерді ертерек сатып алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар шаруашылықтар техниканы дайындап, жөндеу жұмыстарын жүргізе алады, жеткізушілермен келісімшарттарды алдын ала жасап, дала жұмыстары басталғанға дейін қаржылық жүктемені бөле алады.

Ерте қаржыландыру жүйелі тетікке айналуда

Жаңа тәсілді енгізудің алғашқы кезеңі 2024 жылдың соңында басталды. Аграрлық несие корпорациясы 29 қарашада 2025 жылғы егіс науқанын ерте қаржыландыруға өтінім қабылдауды бастады.

Кейіннен тетік одан әрі жетілдіріліп, өтінім қабылдауды бастау мерзімі біртіндеп ертерек кезеңге ауыстырылды.

2026 жылғы 1 қазаннан бастап 2027 жылғы маусымның көктемгі дала және егін жинау жұмыстарын қаржыландыруға өтінім қабылдау басталады. Осы мақсаттарға 200 млрд теңге қарастырылған. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін сыйақы мөлшерлемесі жылдық 5%-ды құрайды.

Осылайша, келесі ауыл шаруашылығы маусымына қаржылық дайындық көктемгі дала жұмыстары басталғанға дейін бірнеше ай бұрын, күзде басталады.

Аграрлық секторды қаржыландыру көлемі артып келеді

Ерте несиелеу тетігі ауыл шаруашылығын жеңілдетілген қаржыландырудың жалпы көлемінің ұлғаюымен қатар дамып келеді. Соңғы үш жылда көктемгі дала және егін жинау жұмыстарына бағытталатын қаражат көлемі шамамен 1,8 есе өсіп, 750 млрд теңгеге жетті.

2024 жылы осы мақсаттарға 421 млрд теңге бағытталды. Оның 100 млрд теңгесі 2025 жылғы егіс науқанын ерте қаржыландыруға арналды.

2025 жылы қаржыландыру көлемі 649,3 млрд теңгені құрады, оның ішінде 147,8 млрд теңге 2026 жылғы маусымға ерте дайындықты қаржыландыруға бағытталды.

2026 жылы көктемгі дала және егін жинау жұмыстарына 750 млрд теңге қарастырылған. Оның 200 млрд теңгесі 2027 жылғы ауыл шаруашылығы маусымын ерте қаржыландыруға арналған.

2026 жылғы 28 қыркүйектегі жағдай бойынша аграршыларға 664,4 млрд теңге берілді. Қаржыландырумен 8 млн гектардан астам аумақ қамтылды.

Маусым басталғанға дейін қаражат алу шаруашылықтарға қажетті ресурстарды уақтылы сатып алуға, ауыл шаруашылығы техникасын жөндеуге және дайындауға, сондай-ақ жеткізушілермен келісімшарттарды алдын ала жасауға мүмкіндік береді.

Аграршылардың несиеге қолжетімділігі кеңейтілуде

Сонымен қатар ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің несие ресурстарына қолжетімділігін қамтамасыз ететін құралдар дамытылуда.

Шаруашылықтардың бір бөлігі үшін негізгі шектеуші факторлардың бірі кепілдік базасының жеткіліксіздігі болып отыр. Бұл мәселені шешу үшін көктемгі дала және егін жинау жұмыстарына берілетін қарыз сомасының 85%-ына дейін кепілдік беруді көздейтін тетік қолданылады.

2024 жылы 94,2 млрд теңге көлеміндегі несиелер бойынша 401 кепілдік берілді.

2025 жылы кепілдіктер саны 1 633-ке дейін ұлғайып, несие көлемі 283 млрд теңгені құрады. Оның ішінде ерте қаржыландыру аясында 51,4 млрд теңгеге 300 кепілдік берілді.

2026 жылы жалпы сомасы 274,2 млрд теңге болатын қарыздар бойынша 1 735 кепілдік берілді.

Қаржы құралдары екінші деңгейлі банктер, несие серіктестіктері, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар және «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ филиалдық желісі арқылы қолжетімді.

Егіс алқабы 24,2 млн гектарға жетті

2026 жылғы ауыл шаруашылығы маусымының нәтижелері қолданыстағы қаржыландыру тетігінің жұмысын бағалауға мүмкіндік береді.

Қазақстанның барлық өңірлерінде егіс науқаны белгіленген агротехникалық мерзімдерде өткізілді. Егіс алқабының жалпы көлемі 24,2 млн гектарды құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 597 мың гектарға көп.

Егіс жұмыстарын жүргізу үшін ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге литрі 281 теңгеден 402,3 мың тонна жеңілдетілген дизель отыны бөлінді.

Қалыптастырылған тұқым қорының көлемі 2,3 млн тоннаны құрады.

Дәнді дақылдар алқабының 83%-ы жиналды

Қазақстанда егін жинау науқаны жалғасуда. Қазіргі уақытта дәнді дақылдар 13,5 млн гектар алқаптан жиналды, бұл жалпы 15,6 млн гектар алқаптың 83%-ын құрайды.

Салыстыру үшін, өткен жылдың сәйкес кезеңінде 11 млн гектар немесе жалпы 16,1 млн гектар дәнді дақылдар алқабының 68,6%-ы жиналған болатын.

Орташа өнімділік 14,7 ц/га болған кезде елде 19,9 млн тонна астық бастырылды.

Майлы дақылдар бойынша егін жинау жұмыстары 2,4 млн гектар алқапта жүргізілді. Орташа өнімділік 10 ц/га болған кезде 2,4 млн тонна майлы дақыл тұқымы жиналды. Өткен жылдың сәйкес кезеңінде өнімділік 9,9 ц/га болып, 840,5 мың тонна майлы дақыл тұқымы жиналған еді.

Лицензияланған астық қабылдау кәсіпорындарына жаңа өнімнің 4,9 млн тонна астығы түсті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен 20%-ға жоғары.

Сақтауға түскен жұмсақ бидай құрылымында 74%-ын жоғары сапалы бидай құрайды, 20%-ы төртінші класқа, тағы 6%-ы бесінші класқа жатады.

Бұл көлемдер ішкі нарықты одан әрі қамтамасыз ету үшін тауарлық қорларды қалыптастыруға да бағытталған.

2027 жылғы маусымға дайындық басталады

Аграрлық секторды қаржыландыру жүйесі жеңілдетілген несиелеу көлемін арттыруды ғана емес, сонымен қатар ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қаражатты ертерек беруді де көздейді.

1 қазанда өтінім қабылдаудың басталуымен 2027 жылғы маусымға дайындық іс жүзінде ағымдағы ауыл шаруашылығы жылы аяқталғанға дейін басталады. Аграршылар қажетті ресурстар қорын алдын ала қалыптастырып, ауыл шаруашылығы техникасын дайындап, көктемгі дала жұмыстарын жоспарлай алады.