Қазақстанда ауыл шаруашылығы жерлерін қайтару жоспары артығымен орындалды

Қазақстанда пайдаланылмай жатқан немесе заңнама талаптарын бұза отырып берілген ауыл шаруашылығы жерлерін мемлекет меншігіне қайтару жұмыстары жалғасуда. Сонымен қатар оларды одан әрі экономикалық айналымға енгізу бойынша жұмыстар жүргізілуде.

Жылдық жоспар 1 млн гектар болған жағдайда мемлекетке тиімсіз пайдаланылған 1,2 млн гектар ауыл шаруашылығы алқабы қайтарылды.

Жер қатынастары саласындағы атқарылған жұмыстардың нәтижелері мен алдағы шаралар туралы ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында Ауыл шаруашылығы министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы Мұрат Теміржанов айтып берді.

Оның айтуынша, жұмыс жерлерді мемлекет меншігіне қайтарумен ғана аяқталмайды. Негізгі міндет — ауыл тұрғындары мен ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қажеттіліктерін ескере отырып, оларды одан әрі тиімді пайдалану.

Жер ресурстарының пайдаланылуына бақылау тұрақты негізде жүргізіледі. Биыл аумақтық бөлімшелер 1 млн гектардан астам аумақты қамтыған 1 мыңнан астам жоспардан тыс тексеру жүргізді.

Тексеру қорытындысы бойынша жер пайдаланушыларға 884 мың гектар аумақта анықталған заң бұзушылықтарды жою жөнінде 715 нұсқама берілді. Тағы 211 мың гектар жерді мәжбүрлеп алып қою туралы материалдар сот органдарының қарауында.

Ауыл шаруашылығы жерлерін қайтару бойынша жылдық жоспардың мерзімінен бұрын орындалғанына қарамастан, бақылау шаралары жалғасуда. Заң бұзушылықтарды анықтау қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүргізіледі.

Сонымен қатар мемлекет бұрын қайтарылған жерлерді қайта бөлуді жалғастыруда. 2026 жылғы қыркүйек айының басындағы жағдай бойынша қайта бөлінген жер учаскелерінің жалпы көлемі 13,5 млн гектарға жетті.

Оның ішінде 5,5 млн гектар жер ауыл шаруашылығы жануарларын жаю үшін жергілікті халықтың ортақ пайдалануына берілді. Тағы 8 млн гектар агроөнеркәсіптік кешен субъектілеріне конкурстық негізде берілді.

Шаруашылық айналымға көлемі 10 мыңнан 50 мың гектарға дейінгі ірі жер алқаптарын енгізуге ерекше назар аударылуда. Оларды пайдалану ауылдық жерлерде жаңа жұмыс орындарын, оның ішінде жыл бойы жұмыспен қамтуды көздейтін жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар өз шаруашылықтарын дамытуға инвестиция салатын адал ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің құқықтарын қорғау шаралары қабылдануда. Осы мақсатта арнайы жұмыс тобы құрылып, әдістемелік ұсынымдар бекітілді.

Құжаттар фермерлердің адалдығын бағалау жүйесін айқындайды, ведомствоаралық өзара іс-қимыл мерзімдерін белгілейді және жер пайдалану құқығын ұзарту рәсімін жеңілдетеді.

Өзгерістер топырақты қорғау саласын да қамтыды. 2026 жылғы шілдеде жер құнарлылығын сақтауға басымдық беруді және жер пайдаланушылардың жауапкершілігін кеңейтуді көздейтін «Топырақты қорғау туралы» Заң күшіне енді.

Жер ресурстарының бірыңғай цифрлық платформасын құру аясында биыл 7 млн гектар аумақта топырақ зерттеулері жүргізілді. Геоботаникалық зерттеулер 7,5 млн гектарды, агрохимиялық зерттеулер 4 млн гектарды қамтыды.

Жалпы ауданы 53,5 млн гектар аумақ үшін цифрлық бағалау материалдары дайындалды. Жүргізілген зерттеулердің қорытындысы бойынша қалпына келтіру шараларын қажет ететін 2,7 млн гектар деградацияға ұшыраған жер анықталды.

Тағы бір өзгеріс 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіледі. Осы күннен бастап ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін бөлу механизмі толығымен электрондық форматқа көшуі тиіс.

Мұрат Теміржановтың айтуынша, электрондық конкурстар өткізу адам факторын болдырмауды және жер комиссияларының жұмысынан бас тартуды көздейді. Жаңа нормалар күшіне енгенге дейін жаңартылған цифрлық жүйені сынақтан өткізу және оның функционалдық мүмкіндіктерін бағалау жоспарланып отыр.

Пилоттық жоба Ақмола облысы мен Жетісу облысының аумағында жүзеге асырылады.

Сонымен қатар 2026 жылы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді жеке меншікке беруге қолданыстағы мораторийдің аяқталуына байланысты оны 2031 жылдың соңына дейін ұзартуды көздейтін түзетулер әзірленді.

Ауыл шаруашылығы жерлерін қайтару және кейіннен қайта бөлу жұмыстары жалғасады. Бұл ауыл тұрғындары мен ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қажеттіліктерін ескере отырып, жер ресурстарын одан әрі пайдалануға енгізуді көздейді.