Қазақстандағы 2026 жылғы егіс науқаны белгіленген мерзімде аяқталды

Қазақстанда Мемлекет басшысының азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және агроөнеркәсіптік кешенді дамыту жөніндегі тапсырмаларын іске асыру аясында 2026 жылғы көктемгі дала жұмыстары аяқталды. Егіс науқаны еліміздің барлық өңірінде агротехникалық талаптарға сәйкес мерзімінде өткізілді.

Жұмыстардың табысты жүргізілуіне Үкімет жүзеге асырған мемлекеттік қолдау шаралары ықпал етті. Негізгі назар аграршыларды қажетті ресурстармен қамтамасыз етуге, егіс құрылымын әртараптандыруға, су үнемдеу технологияларын енгізуге, ауыл шаруашылығы техникасын жаңартуға және жеңілдетілген қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейтуге аударылды.

Биылғы жылы жалпы егіс алқабы 23,8 млн гектарды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 180 мың гектарға артты. Жаппай егіс басталғанға дейін барлық өңірлерде ылғал жабу, егіс алдындағы топырақ өңдеу және көктемгі жырту сияқты міндетті агротехникалық шаралар толық көлемде орындалды.

Егіс құрылымында дәнді дақылдар 14,6 млн гектарды, майлы дақылдар 4,2 млн гектарды, мал азықтық дақылдар 1,2 млн гектарды қамтыды. Мақтаға 166 мың гектар, көкөніс дақылдарына 120 мың гектар, картопқа 126 мың гектар, бақша дақылдарына 84 мың гектар және қант қызылшасына 22 мың гектар бөлінді.

Президент тапсырмасына сәйкес егіс науқандарын ерте қаржыландыру механизмі енгізілді. Бұл ауыл шаруашылығы өндірушілеріне тұқым, тыңайтқыш, өсімдіктерді қорғау құралдары мен техниканы сатып алу үшін қажетті қаражатты алдын ала тартуға мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл маусымдық баға өсіміне тәуелділікті төмендетіп, дала жұмыстарына сапалы дайындалуға жағдай жасайды.

2026 жылғы көктемгі егіс жұмыстарына қаржыландыруға өтінім қабылдау 2025 жылдың қазан айында басталды. Жалпы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарына жылдық 5% мөлшерлемемен 750 млрд теңге бағыттау жоспарланған.

Қазіргі уақытта шамамен 4,8 мың ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші 573 млрд теңге көлемінде қолдау алды. Бұл 6,8 млн гектардан астам ауыл шаруашылығы жерін қамтуға мүмкіндік берді.

Кепілдік базасы жеткіліксіз фермерлер үшін несие сомасының 85%-ына дейін мемлекеттік кепілдік беру механизмі сақталуда. 2026 жылы бұл шараны жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 16 млрд теңге бөлінді. Егіс науқаны аясында жалпы көлемі 273 млрд теңге болатын несиелер бойынша 1733 кепілдік берілді.

Аграршыларды қаржыландыру кең ауқымды операторлар желісі арқылы жүзеге асырылады. Олардың қатарында:

• Аграрлық несие корпорациясы;
• екінші деңгейлі банктер;
• микроқаржы ұйымдары;
• өңірлік инвестициялық орталықтар;
• кредиттік серіктестіктер;
• әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар бар.

Негізгі астық егетін өңірлер ретінде дәстүрлі түрде Ақмола, Солтүстік Қазақстан және Қостанай облыстары саналады.

Солтүстік Қазақстан облысында жалпы егіс алқабы 4,3 млн гектарды құрады. Егіс құрылымын әртараптандыру аясында дәнді дақылдардың көлемі 2,9 млн гектарға дейін оңтайландырылды, оның ішінде бидай 1,9 млн гектарды қамтыды. Сонымен қатар майлы дақылдар көлемі 1 млн гектар деңгейінде сақталды. Мал азықтық дақылдар 405 мың гектарды, картоп 8,6 мың гектарды, көкөністер 1,4 мың гектарды құрады.

Ақмола облысында егіс алқабы 5,6 млн гектарға жетті. Дәнді және бұршақты дақылдардың көлемі 184,6 мың гектарға қысқартылып, 4,5 млн гектарды құрады. Осыған байланысты майлы дақылдардың көлемі 715 мың гектарға, ал мал азықтық дақылдардың көлемі 370,7 мың гектарға дейін ұлғайтылды. Картоп пен көкөніс дақылдары тиісінше 8,6 мың және 1,5 мың гектарға орналастырылды.

Жыл басынан бері Ақмола облысынан экспортқа 1,9 млн тонна астық жөнелтілді. Өңдеуді дамытуға Аршалы ауданында жылына 3 млн тоннаға дейін шикізат өңдейтін астықты терең өңдеу зауытының құрылысы серпін береді деп күтілуде. Dalian Hesheng Holdings Group Co., Ltd. компаниясымен бірлесіп жүзеге асырылатын жобаға 900 млрд теңге инвестиция салынады. Бірінші кезеңде 1 мыңға дейін жұмыс орны ашылып, толық қуатқа шыққанда олардың саны 3 мыңға дейін жетеді.

Қостанай облысында жаздық егіс көлемі 5,2 млн гектарды құрады. Әртараптандыру аясында майлы дақылдардың көлемі 887 мың гектарға, бұршақты дақылдар 212,3 мың гектарға, картоп 7,5 мың гектарға және біржылдық шөптер 107 мың гектарға дейін ұлғайтылды.

Науқанды өткізу үшін 514,2 мың тонна кондициялық тұқым пайдаланылып, литрі 281 теңгеден аспайтын бағамен 73,3 мың тонна жеңілдетілген дизель отыны бөлінді.

Өңір астықты ұнға өңдеу бойынша көшбасшылықты сақтап отыр. Оның үлесіне республика көлемінің шамамен 30%-ы тиесілі. Облыста жылдық қуаты 2 млн тоннаға дейін жететін 35 диірмен кешені жұмыс істейді.

2024–2025 жылдары өңірде жалпы құны 9,3 млрд теңге болатын астық өңдеу саласындағы төрт инвестициялық жоба іске қосылды. Алдағы жылдары бидайды терең өңдеуге бағытталған жаңа жобаларды жүзеге асыру жоспарланып отыр.

Егіс науқанының басты бағыттарының бірі ауыл шаруашылығы өндірісін әртараптандыру болып қала береді. Биыл майлы дақылдардың көлемі 4 млн гектардан асып, 74 мың гектарға ұлғайды. Мал азықтық дақылдар көлемі 237 мың гектарға өсіп, 3,3 млн гектардан асты.

Сонымен қатар бидай алқабы 12,1 млн гектарға дейін қысқартылды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 125 мың гектарға аз.

Су ресурстарын ұтымды пайдалану мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Оңтүстік өңірлерде су көп қажет ететін дақылдардың егіс алқаптары оңтайландырылды. Атап айтқанда, күріш егістігі 20,6 мың гектарға қысқартылды.

Мақта шаруашылығында су үнемдеу технологияларына көшу жалғасуда. Дәстүрлі суару әдістерін 12 мың гектарға қысқарту есебінен тамшылатып суару алаңы 29,8 мың гектарға ұлғайтылды.

Егіс науқанын өткізу үшін Энергетика министрлігі 402,3 мың тонна дизель отынын бөлді. Жеңілдетілген дизель отынының соңғы бағасы ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін литріне 281 теңге деңгейінде белгіленді, бұл нарықтық бағадан 15%-ға төмен.

Қазіргі уақытта аграршылар 324,8 мың тонна отынға келісімшарт жасап, оның 300,9 мың тоннасы өңірлерге жеткізілді.

Дала жұмыстарының жоғары қарқыны машина-трактор паркінің дайындығының арқасында қамтамасыз етілді. Ауыл шаруашылығы құрылымдарының қарамағында 133,9 мың трактор, шамамен 5,6 мың жоғары өнімді егіс кешені, 71,4 мың сепкіш және 188,5 мың топырақ өңдеу техникасы болды. Техникалық қызмет көрсетуді 70 мамандандырылған сервис орталығы қамтамасыз етті.

Мемлекеттік қолдау аясында аграршылар бұған дейін шамамен 25 мың бірлік заманауи ауыл шаруашылығы техникасын сатып алды. Бұл техниканы жаңарту деңгейін жыл сайын 6,5%-ға дейін арттыруға және техниканың тозу деңгейін 70%-ға дейін төмендетуге мүмкіндік берді.

Биыл отандық өндірістегі ауыл шаруашылығы техникасын жеңілдетілген лизинг арқылы сатып алуға кемінде 300 млрд теңге бағыттау жоспарланған. Өткен жылы бұл мақсатқа 250 млрд теңге бөлінген болатын.

Қабылданған шаралар егіс науқанын белгіленген мерзімде өткізуге, ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруға және Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін одан әрі дамытуға қосымша жағдай жасауға мүмкіндік берді.